Bảo tàng thất bại: Những bê bối và vụ sụp đổ gây chấn động nhất của Y Combinator

Y Combinator (YC) là một trong những vườn ươm startup danh tiếng nhất thế giới, đã nuôi dưỡng những "kỳ lân" như Airbnb, Stripe và Reddit. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công rực rỡ, lịch sử của YC cũng ghi nhận những cái tên bị trục xuất, dính bê bối gian lận hoặc sụp đổ thảm hại sau khi huy động được hàng triệu USD.

Dưới đây là tổng hợp về những vụ việc gây chấn động nhất, được ví như một "bảo tàng thất bại" của hệ sinh thái YC.

Delve Scandal

Gian lận và "Wrapper" AI mỏng manh

Một trong những bê bối lớn nhất gần đây liên quan đến Delve, startup từng được YC hỗ trợ nhưng sau đó bị trục xuất. Delve tuyên bố sử dụng AI để tự động hóa việc kiểm toán tuân thủ SOC 2 và ISO. Tuy nhiên, một người tố giác đã tiết lộ rằng nền tảng này tự động tạo ra các báo cáo kiểm toán "đạt yêu cầu" giống hệt nhau ngay cả khi khách hàng chưa tải lên bất kỳ dữ liệu nào. Delve đã bị phát hiện đã làm giả hơn 493 báo cáo kiểm toán và bán các dịch vụ gian lận này cho chính các công ty YC khác.

Tương tự, PearAI gây phẫn nộ khi bị phát hiện đã "fork" (sao chép) mã nguồn mở của trình soạn thảo code Continue.dev, chỉ thay thế tên thương hiệu và áp dụng một giấy phép giả do AI viết lên đó. Vụ việc khiến YC phải đăng bài xin lỗi và đính chính thông tin.

Trường hợp của Naive cũng là một ví dụ điển hình của trào lưu "AI wrapper" mỏng manh. Startup này đã huy động được hơn 2 triệu USD để bán "nhân viên AI tự chủ", nhưng thực chất chỉ là một lớp vỏ bọc mỏng trên khung mã nguồn mở Paperclip (có 41K sao trên GitHub) mà không tuân thủ giấy phép MIT yêu cầu ghi nhận nguồn gốc.

Sao chép và Đạo văn

Vấn đề đạo văn và sao chép ý tưởng cũng không hiếm gặp trong cộng đồng YC. Central, một startup trong đợt S24, bị cáo buộc đã đăng ký làm khách hàng của công ty cùng hệ sinh thái là Warp để học hỏi quy trình vận hành, sau đó tung ra một sản phẩm sao chép y nguyên bản sao và thậm chí cả slogan của Warp.

Đáng chú ý hơn, Pickle (YC W25) đã vướng vào hai tranh cãi lớn. Đầu tiên, họ bị phát hiện đã lấy mã nguồn của dự án mã nguồn mở "CheatingDaddy" (giấy phép GPLv3) và đổi giấy phép thành của mình. Sau đó, sản phẩm kính AR giá 799 USD của họ bị nghi ngờ là "vaporware" (sản phẩm ảo) khi video giới thiệu bị cho là đồ họa máy tính (CGI) và các thông số kỹ thuật không khả thi.

Thảm họa Fintech và Crypto

Lĩnh vực tài chính công nghệ (Fintech) cũng chứng kiến nhiều vụ sụp đổ đau đớn. StableGains, startup YC W22, hứa hẹn mang lại lợi nhuận 15% cho người dùng nhưng đã âm thầm đặt toàn bộ số tiền 42 triệu USD của khách hàng vào giao thức Anchor trên hệ sinh thái Terra/Luna. Khi Terra sụp đổ, toàn bộ số tiền của khách hàng cũng bốc hơi.

Trước đó, LendUp, startup từng được kỳ vọng sẽ thay thế cho các công ty cho vay ngắn hạn "đáng ghét", đã bị CFPB (Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng Mỹ) cấm hoạt động vĩnh viễn vì lừa dối người vay và vi phạm các quy định về cho vay quân nhân.

Trong mảng bất động sản công nghệ (Proptech), Rezi đã huy động 200 triệu USD nợ để trả trước tiền thuê nhà cho chủ nhà. Khi lãi suất tăng, mô hình này sụp đổ, để lại một vụ kiện tịch thu tài sản trị giá 49 triệu USD và nhiều chủ nhà rơi vào cảnh "đứng bóng".

Phần cứng và Hype quá đà

Không chỉ phần mềm, nhiều startup phần cứng cũng "chết yểu" sau khi huy động vốn khổng lồ. Embark Trucks, công ty xe tải tự lái, từng niêm yết qua SPAC với định giá 5,2 tỷ USD dù chưa có doanh thu. Sau khi cổ phiếu giảm 99%, công ty đã bán tài sản dọn dẹp.

Convoy, startup được mệnh danh là "Uber cho vận tải đường dài", đã huy động hơn 1 tỷ USD và đạt định giá 3,8 tỷ USD. Chỉ 18 tháng sau, công ty tuyên bố đóng cửa và bán tài sản còn lại cho Flexport với giá chỉ 16 triệu USD – một khoản lỗ 99,6%.

Bài học về thẩm định

Những câu chuyện này cho thấy ngay cả những quỹ đầu tư hàng đầu với quy trình thẩm định (due diligence) nghiêm ngặt cũng có thể "sảy chân". Dưới áp lực huy động vốn và chạy đua với các trào lưu công nghệ như AI, nhiều startup đã chọn cách cắt giảm ethical corners (góc độ đạo đức) hoặc thổi phồng thực tế.

Việc YC trục xuất các công ty như Delve hay Medobed (làm giả bằng cấp và chỉ số tăng trưởng) là tín hiệu tích cực cho thấy nỗ lực làm sạch hệ sinh thái. Tuy nhiên, những thiệt hại về tiền bạc và uy tín để lại vẫn là bài học đắt giá cho cả nhà đầu tư và cộng đồng startup.