Các công ty mô hình thế giới đang giữ bí mật rất nhiều điều

Tuần này, tôi có dịp dẫn dắt một phiên thảo luận về mô hình thế giới (world models) tại hội nghị All In, và đây là cơ hội để tôi đào sâu vào một trong những góc tối bí ẩn nhất của thế giới AI. Những cái tên lớn trong lĩnh vực này gồm AMI Labs của Yann LeCun và World Labs của Fei-Fei Li — cả hai đều đã tích lũy được nhiều sự chú ý lẫn nguồn vốn, nhưng lại xếp hạng khá thấp trên thang đo "cố gắng kiếm tiền".

Về bản chất, mô hình thế giới xoay quanh việc tự động hóa trí tuệ không gian (spatial intelligence), nên lĩnh vực này có thể phát triển theo nhiều hướng thú vị và sinh lời, từ robot đến video tương tác cho tới các hệ thống tự lái phức tạp hơn.

Bức màn bí mật bao trùm cả ngành

Nhưng khi tôi bắt đầu gặng hỏi xem công nghệ này sẽ được thương mại hóa ở đâu, mọi thứ trở nên mờ mịt. Người gần nhất với vai trò chuyên gia mà tôi tìm được là Michael Rabbatt, đồng sáng lập kiêm Phó chủ tịch phụ trách mô hình thế giới của AMI Labs, người tham gia phiên thảo luận cùng tôi. Nhưng khi tôi thúc ép ông về chính xác công ty đang làm gì, ông tỏ ra dè dặt:

"Chúng tôi sẽ nói về điều đó khi sẵn sàng."

Qua email, ông làm rõ thêm: "Chúng tôi vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và xây dựng, nên chưa công khai bàn về kế hoạch sản phẩm hay mốc thời gian nào."

Công bằng mà nói, AMI mới thành lập chưa đầy một năm, nên việc giữ im lặng là điều dễ hiểu. Nhưng kiểu dè dặt này lại trải dài khắp toàn bộ lĩnh vực mô hình thế giới. Marble của World Labs có lẽ là sản phẩm hoàn thiện nhất trong ngành, với các bản demo trải từ sáng tạo nội dung đơn giản, xây dựng môi trường khám phá cho trò chơi điện tử, đến hiệu ứng CGI. Ở đó cũng có các trường hợp sử dụng cho robot, nhưng toàn bộ nền tảng dường như được thiết kế nhiều hơn để trình diễn năng lực.

Ngay cả nhà cung cấp dữ liệu cũng mù tịt

Sự bí mật này còn lan tới cả các nhà cung cấp của những công ty nói trên. Bên lề cùng hội nghị, tôi trò chuyện với Alex de Vigan, CEO của Physicl — một nhà cung cấp dữ liệu cho ngành mô hình thế giới đang lên. Ông cho biết mình biết dữ liệu của Physicl đã hữu ích cho bất cứ thứ gì họ đang xây dựng, nhưng vẫn mù tịt về việc đó chính xác là gì:

"Tôi ước gì họ nói cho chúng tôi biết nhiều hơn. Chúng tôi có thể tạo ra dữ liệu hữu ích hơn nếu biết họ đang làm gì."

Một phần của sự bí ẩn đến từ tính linh hoạt của mô hình thế giới như một ý tưởng. Phiên bản đơn giản nhất là một bản đồ thế giới có thể điều hướng được, tương tự các mô hình AI vận hành xe tự lái. Nhưng cùng cách tiếp cận mô hình hóa giúp một chiếc Waymo luồn lách qua dòng xe cộ cũng có thể giúp một robot hình người khiêng thùng hàng, hoặc biến vài phút cảnh quay thành một môi trường có thể khám phá.

AMI đã chấm chân vào sản xuất chế tạo, y sinh, robot, và cả phần mềm AI cho bác sĩ thông qua quan hệ đối tác Nabia. Chắc chắn công ty sẽ không theo đuổi tất cả — nhưng có lẽ một hoặc hai hướng đang nổi trội?

Chiến lược "rừng tối"

Không ai nghi ngờ rằng có rất nhiều mô hình kinh doanh khả thi có thể xây dựng trên công nghệ mô hình thế giới — và chừng nào việc gọi vốn còn dễ dàng, chẳng có áp lực đặc biệt nào buộc phải tập trung vào một hướng. Thực tế, có lý do chính đáng để không làm vậy.

Nếu AMI tuyên bố vào ngày mai rằng họ đã chế tạo một robot hình người thế hệ mới hay một hệ thống kết xuất đồ họa Hollywood thế hệ kế tiếp, rất nhiều phòng thí nghiệm khác sẽ đột nhiên cực kỳ quan tâm đến lĩnh vực này. Chẳng bao lâu, phòng thí nghiệm đó sẽ đối mặt với nguy cơ cạnh tranh từ các công ty mô hình thế giới khác, các neolab, thậm chí cả OpenAI và Anthropic.

Theo một nghĩa nào đó, đây là mặt trái của việc gọi vốn dễ dàng. Đối thủ của bạn cũng gọi vốn được — và chính nguồn tiền cho phép bạn xây dựng dưới radar cũng đang tài trợ cho vô số đối thủ tiềm tàng ngay khi con đường ra thị trường trở nên rõ ràng. Nhưng kể cả khi cuộc cạnh tranh đó là không thể tránh khỏi, tốt nhất vẫn là trì hoãn nó càng lâu càng tốt — nghĩa là giữ im lặng về chính xác những gì bạn đang xây dựng.

Những ai hâm mộ Cixin Liu sẽ nhận ra đây chính là kịch bản Rừng Tối (Dark Forest): nếu bạn không biết còn ai khác trong khu rừng, tốt nhất là đừng gây chú ý.