Cảnh sát Mỹ dùng Flock hơn 100 lần để theo dõi cựu binh Hải quân chỉ vì quay video cảnh sát chặn xe

Một cựu binh Hải quân Hoa Kỳ tại bang Wisconsin đã bị các sĩ quan cảnh sát địa phương sử dụng hệ thống camera đọc biển số tự động Flock hơn 100 lần để theo dõi, sau khi anh hợp pháp ghi hình một vụ chặn xe diễn ra trên đường phố. Sự việc được xem là minh chứng điển hình cho việc công nghệ giám sát hiện đại dễ bị lạm dụng nhằm trả đũa người dân thực thi quyền hiến định — đặc biệt là quyền ghi hình cảnh sát làm nhiệm vụ. Vụ kiện liên bang do anh nộp lên có thể tạo tiền lệ quan trọng về giới hạn quyền lực của lực lượng thực thi pháp luật khi sử dụng công cụ số.

Diễn biến sự việc: Từ ghi hình hợp pháp đến bắt giữ bất hợp pháp

Ngày 4/5/2025, Napoleon Jones — cựu binh Hải quân Mỹ — đang đứng trong một bãi đỗ xe tư nhân ở thị trấn Sussex, Wisconsin thì chứng kiến một vụ chặn xe do cảnh sát ngoài hạt thực hiện. Jones cho rằng vụ việc có dấu hiệu bất thường nên đã tiến lại gần và dùng điện thoại ghi hình từ khoảng cách an toàn, đúng quyền hợp pháp của công dân Mỹ khi quan sát và ghi lại hoạt động của cảnh sát ở không gian công cộng.

Tuy nhiên, sau khi hoàn tất vụ chặn xe ban đầu, viên cảnh sát phó Brandon Shayhorn của Văn phòng Cảnh sát trưởng hạt Waukesha đã bật đèn ưu tiên và chặn xe Jones lần thứ hai. Lý do được đưa ra là biển số tạm thời của Jones — dán ở kính chiếu hậu — bị cho là không đọc được. Shayhorn yêu cầu Jones xuất trình bằng lái, nhưng Jones từ chối với lập luận rằng anh đã bị chặn xe trái phép trên khu vực tư nhân. Đoạn video ghi lại cảnh viên cảnh sát mở cửa xe và lôi Jones ra khỏi phương tiện.

"Tôi không thể hiểu tại sao và làm thế nào mà sự việc đầu tháng 5 lại dẫn đến việc tôi bị tìm kiếm trong hệ thống Flock. Theo hiểu biết của tôi, hệ thống này chỉ dành cho các vụ án hình sự." — Napoleon Jones chia sẻ với kênh TMJ4 News.

Bắt giữ rồi thả tự do — nhưng cuộc theo dõi vẫn tiếp diễn

Jones sau đó bị bắt với cáo buộc "chống đối và cản trở" theo hồ sơ vụ kiện liên bang mà anh đệ trình chống lại các sĩ quan và sở cảnh sát. Anh bị giam giữ 5 giờ đồng hồ nhưng cuối cùng được thả mà không bị khởi tố hay phạt vi phạm nào. Một bản ghi nhớ nội bộ được Reason thu thập cho thấy cấp trên của Shayhorn đã thông báo ngay sau khi bắt rằng việc chặn xe Jones là bất hợp pháp, và do đó Shayhorn không thể ép Jones xuất trình giấy tờ tùy thân.

Ngày hôm sau, Jones nộp đơn khiếu nại công dân chống lại Shayhorn về vụ chặn xe trái phép và cáo buộc viên cảnh sát này trả đũa việc anh thực thi quyền Tu chính án thứ nhất — quyền ghi hình hoạt động của cảnh sát. Jones tìm luật sư để khởi kiện đòi bồi thường cho việc chặn xe, giam giữ và bắt giữ trái phép.

Trong quá trình theo đuổi vụ kiện, luật sư Nate Cade của Jones phát hiện một chi tiết bất thường: một bức ảnh duy nhất về chiếc BMW trắng của thân chủ, do hệ thống Flock Safety cung cấp, ghi ngày 30/5/2025 — tức 25 ngày sau vụ bắt giữ. Việc tò mò tìm hiểu nguồn gốc tấm ảnh đã dẫn đến phát hiện chấn động: hơn 100 lượt tìm kiếm trên hệ thống Flock với tiêu chí "BMW trắng" được thực hiện trong những tuần sau vụ bắt giữ trái phép.

Flock Safety là gì và vì sao vụ việc gây lo ngại

Flock Safety là một công ty công nghệ an ninh chuyên lắp đặt camera đọc biển số tự động (ALPR) tại các tuyến đường, bãi đỗ xe và khu dân cư trên khắp nước Mỹ. Hệ thống này ghi nhận hàng triệu biển số mỗi ngày, lưu trữ dữ liệu lên đến 30 ngày và cho phép lực lượng cảnh sát tìm kiếm theo thời gian, địa điểm hoặc đặc điểm phương tiện. Camera của Flock có mặt tại hơn 4.000 thành phố trên toàn quốc, trong đó có nhiều khu vực thuộc hạt Waukesha, Wisconsin.

Điểm mấu chốt trong vụ việc của Jones: theo thỏa thuận người dùng của hạt, các sĩ quan chỉ được phép tìm kiếm trên Flock vì mục đích thực thi pháp luật chính đáng. Nhưng các bản tường trình cho thấy nhiều sĩ quan — bao gồm chính Shayhorn — đã tìm kiếm phương tiện của Jones liên tục trong nhiều tuần, dù không có mối liên hệ nào với điều tra hình sự đang diễn ra.

Tại phiên điều trần khai vấn, Shayhorn và các sĩ quan khác trả lời rằng họ được chỉ huy ra lệnh thực hiện các cuộc tìm kiếm này liên quan đến đơn khiếu nại của Jones. Tuy nhiên, luật sư Cade đặt câu hỏi vì sao một đơn khiếu nại hành chính lại cần đến hàng trăm lượt truy vết phương tiện của người khiếu nại trong nhiều tuần — một việc làm cho thấy dấu hiệu trả đũa có hệ thống hơn là điều tra nội bộ thông thường.

"Sự việc xảy ra vào ngày 4/5, vậy tại sao lại có ảnh xe của anh ấy vào 25 ngày sau đó? Điều đó khiến tôi bắt đầu suy nghĩ: chuyện gì đang xảy ra vậy?" — Luật sư Nate Cade chia sẻ với TMJ4 News.

Điều tra không có căn cứ — hệ thống bị lợi dụng để "săn tìm tội phạm"

Không có camera Flock nào tại bãi đỗ xe nơi xảy ra vụ bắt giữ trái phép, và Jones không bị cáo buộc hay nghi ngờ về bất kỳ hành vi sai trái nào trong thời gian diễn ra các cuộc tìm kiếm. Trong bản sửa đổi đơn kiện vào tháng 7/2026, Jones cáo buộc các sĩ quan đã sử dụng Flock để theo dõi anh "nhằm trả đũa việc thực thi quyền Tu chính án thứ nhất khi ghi hình một vụ chặn xe" và như một "phương tiện để tìm kiếm một tội phạm tiềm năng nào đó chống lại Jones".

Điều đáng nói là các cuộc tìm kiếm này có sự tham gia trực tiếp của Shayhorn — viên cảnh sát đã thực hiện vụ chặn xe bất hợp pháp — tạo nên xung đột lợi ích nghiêm trọng. Việc để người vi phạm tự điều tra người khiếu nại mình thông qua một hệ thống giám sát toàn diện chính là lỗ hổng nghiêm trọng trong quy trình vận hành công nghệ tại các sở cảnh sát Mỹ.

Vụ việc và bối cảnh lớn hơn về quyền riêng tư tại Mỹ

Vụ việc của Napoleon Jones diễn ra trong bối cảnh việc sử dụng camera đọc biển số tự động đang vấp phải làn sóng chỉ trích mạnh mẽ tại Mỹ vì xâm phạm quyền riêng tư. Nhiều tổ chức dân quyền như ACLU đã kêu gọi siết chặt quản lý dữ liệu của các hệ thống như Flock Safety — vốn lưu trữ dữ liệu của hàng triệu người hoàn toàn không liên quan đến tội phạm.

Tại Việt Nam, các hệ thống camera giao thông và nhận diện biển số cũng được triển khai rộng rãi ở các đô thị lớn với mục đích xử phạt vi phạm và hỗ trợ điều tra. Nhưng vụ việc ở Wisconsin là một lời cảnh báo về bài toán cân bằng giữa an ninh và quyền riêng tư — một vấn đề mà cơ quan quản lý Việt Nam cũng sẽ phải đối mặt khi đầu tư ngày càng nhiều vào các nền tảng giám sát thông minh tích hợp AI.

Hệ lụy pháp lý và bài học về giám sát

Các sĩ quan liên quan không bị cáo buộc với những hành vi giật gân như dùng Flock để theo dõi bạn tình hay quấy rối tình dục — vốn đã từng xảy ra tại một số sở cảnh sát Mỹ. Nhưng hành vi của họ vẫn đặt ra câu hỏi lớn: nếu một người dân hợp pháp ghi hình cảnh sát lại có thể trở thành mục tiêu của chiến dịch theo dõi kéo dài hàng tuần, thì còn những hành vi được hiến pháp bảo vệ nào khác cũng có thể bị đáp trả tương tự?

Vụ kiện của Jones hiện vẫn đang được xem xét tại tòa án liên bang. Các luật sư của anh lập luận rằng việc sử dụng hệ thống giám sát tự động để "săn lùng" người khiếu nại là hành vi vi phạm trắng trợn thỏa thuận người dùng và tinh thần bảo vệ quyền công dân. Phán quyết cuối cùng có thể tạo ra tiền lệ về trách nhiệm giải trình của lực lượng thực thi pháp luật đối với dữ liệu giám sát — một vấn đề sống còn trong kỷ nguyên thành phố thông minh và an ninh số hóa.