Cáp quang biển — 'xương sống' Internet toàn cầu đang bước vào vùng nguy hiểm

Dù vệ tinh Starlink và các dịch vụ liên lạc không gian ngày càng phổ biến, phần lớn lưu lượng Internet trên thế giới vẫn phải đi qua những tuyến cáp quang trải dài dưới đáy đại dương. Song song với các tuyến cáp này là mạng lưới đường ống dẫn dầu khí và cáp điện ngầm — và tất cả những kết nối huyết mạch ấy đang đối mặt với nguy cơ bị phá hoại ngày một gia tăng.

Cuốn sách mới Undersea War của Elisabeth Braw, chuyên gia cấp cao tại Hội đồng Đại Tây Dương, phân tích chính vấn đề này: những rủi ro đang lớn dần đối với hạ tầng vô hình dưới lòng biển.

Những vụ việc đáng ngờ ngày càng nhiều

Braw dẫn ra hàng loạt sự cố đáng ngờ trong thời gian gần đây, khi các tàu thả neo và kéo neo trong khoảng thời gian dài bất thường, làm đứt hoặc hư hại cáp và đường ống ngầm — từ biển Baltic cho tới Thái Bình Dương.

Bà cũng thừa nhận một thực tế quan trọng: khoảng 60% thiệt hại đối với cáp ngầm bắt nguồn từ lỗi của con người trong hoạt động đánh cá và vận tải biển, khi lưới có trọng lượng hoặc neo tàu cào qua đáy biển. Các hiểm họa tự nhiên như bão và sạt lở dưới biển cũng góp phần, nhưng với tỷ lệ nhỏ hơn.

Mỗi năm có từ 150 đến 200 tuyến cáp bị hư hại, và thông thường chúng được sửa chữa khá nhanh.

Vấn đề nằm ở chỗ: không phải mọi sự cố đều vô tình. Trong bối cảnh chiến tranh xám và các xung đột công khai trở nên phổ biến, hạ tầng ngầm trở thành mục tiêu chiến lược hấp dẫn — bởi chỉ cần vài hành động khó truy vết cũng có thể gây gián đoạn kinh tế và thông tin trên diện rộng.

Vì sao cáp biển quan trọng đến vậy?

Hạ tầng dưới biển là lớp nền tảng thầm lặng của nền kinh tế số toàn cầu:

• Truyền dữ liệu quốc tế: phần lớn lưu lượng Internet giữa các châu lục vẫn đi qua cáp quang biển nhờ băng thông lớn và độ trễ thấp.
• Kết nối tài chính: các giao dịch ngân hàng, chứng khoán và thanh toán xuyên biên giới phụ thuộc trực tiếp vào những tuyến cáp này.
• Điện năng và năng lượng: cáp điện ngầm và đường ống dẫn dầu khí đảm bảo nguồn cung cho nhiều quốc gia.
• Điện toán đám mây: các trung tâm dữ liệu tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp khi cáp biển gặp sự cố.

Góc nhìn cho người dùng Việt Nam

Việt Nam là một trong những quốc gia phụ thuộc rõ rệt vào cáp quang biển. Các tuyến như AAG, APG, AAE-1, IA và tuyến ADC mới đều là cửa ngõ kết nối Internet quốc tế của nước ta. Những lần cáp biển bị đứt trong quá khứ từng khiến tốc độ truy cập Internet đi quốc tế chậm chạp, ảnh hưởng tới người dùng cá nhân, doanh nghiệp và cả các dịch vụ đám mây.

Trong khi chưa thể thay thế hoàn toàn cáp biển bằng vệ tinh, việc đa dạng hóa tuyến kết nối, dự phòng bằng cáp trên bờ và mở rộng hạ tầng vệ tinh đang được xem là hướng đi cần thiết để giảm thiểu rủi ro. Sự cố hạ tầng ngầm vì thế không còn là câu chuyện kỹ thuật thuần túy, mà đã trở thành vấn đề an ninh quốc gia và kinh tế.