Chiếc máy tính PDP-11 từ thập niên 1980 vẫn chạy Unix và giờ bạn có thể theo dõi trực tiếp

Cựu kỹ sư Microsoft Dave Plummer đã đưa chiếc máy tính PDP-11/83 từ thập niên 1980 của mình lên internet, cho phép khách truy cập xem danh sách tiến trình đang chạy cập nhật mỗi năm giây. Đây là phần cứng thật, đang chạy hệ điều hành Unix có tuổi đời hơn bốn thập kỷ.

Từ Task Manager đến PDP-11: Một vòng tròn đầy thú vị

Dave Plummer — cựu kỹ sư Microsoft, người nổi tiếng với việc phát triển ứng dụng Task Manager (Trình quản lý tác vụ) cho Windows — vừa có một dự án mới đầy bất ngờ. Sau khi ra mắt TMOG, phiên bản nâng cấp đa nền tảng của Task Manager, ông đã đưa chiếc máy tính PDP-11 của mình lên web.

PDP-11 là dòng máy tính mini do Digital Equipment Corporation (DEC) sản xuất, từng là thiết bị quen thuộc trong các phòng thí nghiệm máy tính và gắn liền với lịch sử sơ khai của hệ điều hành Unix. Chiếc máy của Plummer là phần cứng thật từ thập niên 1980, vẫn đang chạy hệ điều hành phái sinh từ Unix.

Trang web hiển thị các tiến trình đang chạy trên máy, tự động làm mới danh sách mỗi vài giây. Hãy hình dung đây như Task Manager dành cho một máy Unix cổ: lệnh ps liệt kê những gì đang chạy, còn lệnh top duy trì chế độ xem đó liên tục. Khách truy cập không thể tự gõ lệnh, nhưng có thể quan sát cỗ máy đang vận hành.

Cảm hứng từ tuổi thơ

Plummer chia sẻ về nguồn gốc tình yêu dành cho Task Manager:

"Tình yêu của tôi với mọi thứ liên quan đến Task Manager được sinh ra khi tôi còn là một đứa trẻ vào thập niên 80, mày mò với chiếc PDP-11/40 ở trường đại học địa phương. Từ nhỏ tôi đã bị cuốn hút bởi các hệ thống đa người dùng, chơi với ps và top để hiểu về cỗ máy và những gì đang diễn ra trên nó."

Ông cho biết chính top là điểm khởi đầu cho tất cả, và khi quay lại với TMOG, ông muốn tạo một sự kết nối trở về chiếc PDP-11 xưa cũ.

Khi AI viết được top cho BSD 2.11

Một chi tiết đáng chú ý: vài năm trước, Plummer từng cố gắng để AI viết một phiên bản của lệnh top cho BSD 2.11 — hệ điều hành chạy trên máy của ông. Vào thời điểm đó, ông nhận xét công cụ AI "vẫn chưa sẵn sàng hoặc chưa đủ khả năng".

"Hôm nay thì nó đã làm được, và nó tạo ra cho tôi một bản triển khai top bằng ngôn ngữ C một cách nhanh chóng, chỉ khoảng 400 dòng mã."

Chi tiết này phản ánh bước tiến vượt bậc của các mô hình AI trong việc viết mã cho cả những nền tảng cũ kỹ, ít người dùng — điều mà trước đây được coi là thách thức lớn.

Cấu hình ấn tượng của một cỗ máy cổ

Chiếc PDP-11/83 của Plummer được nâng cấp đáng kể so với nguyên bản, bao gồm:

• Bộ xử lý Mentec M11 — nâng cấp CPU hiện đại hơn cho dòng máy này
• 4 megabyte RAM — con số "khủng" đối với tiêu chuẩn thập niên 1980
• Ổ đĩa cũ, băng từ (magnetic tape) và thiết bị đầu cuối nối tiếp (serial terminal) — đủ để khiến những người yêu công nghệ hoài cổ say mê

Trang web làm mới danh sách tiến trình mỗi năm giây, với một lớp bộ nhớ đệm (cache) giữa người truy cập và chiếc PDP-11 nhằm hạn chế tải cho cỗ máy.

Bên trong cỗ máy đang "chạy web" từ năm 1984

Theo Plummer, trong số các tiến trình đang chạy có:

• inetd — máy chủ internet, khởi chạy các dịch vụ như ftpd và httpd để "chạy web"
• sendmail — xử lý email

"Tất cả chúng phối hợp với nhau để mang lại một hiện diện internet từ năm 1984!"

Có điều gì đó rất mê hoặc khi ngắm nhìn danh sách tiến trình, đặc biệt là khi được tô điểm bởi ánh màu hổ phách đặc trưng của màn hình thời đó.

Ý nghĩa với độc giả Việt Nam

Dự án này mang lại nhiều giá trị tham khảo:

• Sức bền của Unix: Sau hơn 40 năm, hệ điều hành Unix và các phái sinh của nó (bao gồm Linux, macOS, BSD) vẫn là xương sống của phần lớn hạ tầng internet toàn cầu — từ máy chủ, điện toán đám mây đến thiết bị nhúng.
• Giá trị của bảo trì và tái sử dụng: Trong bối cảnh chi phí phần cứng và năng lượng ngày càng được quan tâm, việc duy trì các hệ thống cũ có thể là một bài học về tính bền vững.
• AI và lập trình hệ thống cấp thấp: Việc AI tạo được mã C cho một nền tảng gần như đã thất truyền cho thấy tiềm năng của AI trong việc hỗ trợ bảo trì các hệ thống di sản (legacy) — điều mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang phải đối mặt.

Dù dự án này có thể được xếp vào loại "thú vị và có phần vô bổ", nhưng như Plummer chứng minh, đôi khi chính những dự án như vậy lại mang đến niềm vui và cảm hứng lớn nhất.