GeForce 256: Chiếc GPU đầu tiên của Nvidia và cú bắt tay định mệnh với Sega

Ngày 11/10/1999, Nvidia chính thức tung ra GeForce 256 — sản phẩm đầu tiên mà hãng này gọi bằng cái tên GPU (Graphics Processing Unit). Sự kiện tưởng chừng chỉ là một cột mốc trong lịch sử phần cứng, nhưng lại đánh dấu bước ngoặt định hình cả một ngành công nghiệp đồ họa máy tính.

Card đồ họa Nvidia GeForce 256 trên nền đen

Điều gì khiến GeForce 256 trở thành GPU đầu tiên?

Điểm mấu chốt nằm ở cách Nvidia định nghĩa sản phẩm của mình. Trước năm 1999, khái niệm đẩy bớt khối lượng tính toán đồ họa từ CPU sang một chip xử lý chuyên dụng không hề mới. Commodore đã làm điều này với Amiga từ tận năm 1985, còn 3dfx thì triển khai trên PC từ năm 1996. Vậy tại sao chỉ GeForce 256 mới được gọi là GPU?

Người hâm mộ 3dfx chắc chắn sẽ tranh cãi rằng hãng này mới là những người tạo ra GPU, và việc tuyên bố GeForce là GPU còn TNT2 thì không nghe có vẻ khá tùy tiện. GeForce 256 mạnh hơn TNT2 và có nhiều tính năng hơn, nhưng chính xác thì nó có gì đặc biệt?

Câu trả lời có thể nằm ở bộ máy biến đổi và chiếu sáng (transform and lighting engine). Đây là lần đầu tiên việc tính toán hình học 3D — vốn là gánh nặng của CPU — được đưa hoàn toàn sang phần cứng đồ họa. Tuy nhiên, Nvidia mãi đến tháng 10/1999 mới dùng thuật ngữ GPU, và họ vẫn duy trì nó cho đến tận ngày nay, song song với thương hiệu GeForce.

Không phải cú đột phá tức thì

Thực tế, GeForce 256 không lập tức thay đổi cuộc chơi. Nó thực sự hữu ích với những hệ thống dùng CPU yếu như Celeron 300 MHz, vì những CPU nhanh hơn có thể xử lý transform và lighting bằng phần mềm nhanh hơn cả khi GeForce 256 làm bằng phần cứng.

Nhưng ý tưởng giải phóng CPU khỏi các tác vụ đồ họa là một hướng đi đúng đắn. Vào thời điểm đó, rất nhiều game thủ dùng máy cấu hình thấp với CPU Celeron, nên giải pháp của Nvidia đáp ứng đúng nhu cầu thị trường.

Nvidia giữ được lợi thế trước Intel bằng cách tung ra các thế hệ card đồ họa kế tiếp với tần suất dày đặc hơn trước. Các dòng GeForce sau đó đều gặt hái thành công, và GeForce 256 trở thành viên gạch đầu tiên cho đế chế đồ họa của hãng.

GeForce 256 không phải sản phẩm đầu tiên của Nvidia, cũng không phải card đồ họa đầu tiên. Nhưng nếu hãng muốn gọi nó là GPU đầu tiên, có lẽ chẳng mấy ai phản đối. Hoặc cũng có thể đơn giản là Nvidia chưa phát minh ra thuật ngữ này cho đến khi GeForce 256 xuất hiện.

Sega từng cứu Nvidia khỏi bờ vực phá sản

Ngày nay Nvidia là một trong những công ty thành công nhất thế giới, nhưng khởi đầu của họ đầy chông gai.

Ba năm sau khi thành lập vào năm 1993, Nvidia bắt tay với Sega để thiết kế chip đồ họa cho máy chơi game Dreamcast vào năm 1996. Tuy nhiên, con chip của Nvidia không đáp ứng được yêu cầu mà Sega đặt ra. Hãng cạn tiền, không thể hoàn thành dự án. Chính Sega đã cứu Nvidia bằng khoản đầu tư 5 triệu USD.

Sega sau đó thu hồi được vốn và lãi thêm 10 triệu USD, nên xét cho cùng thương vụ này có lợi cho cả đôi bên. Cuối cùng Dreamcast sử dụng chip do NEC sản xuất, sau khi Sega cũng cân nhắc một thiết kế từ 3dfx.

Số tiền từ Sega giúp Nvidia ra mắt chip Riva 128, bán được hơn một triệu chiếc, tạo tiền đề cho TNT2 thành công và tiếp đó là GeForce 256. Nếu không có khoản đầu tư của Sega, Nvidia có thể đã phá sản trước cả 3dfx, và biết đâu 3dfx lại là kẻ sống sót.

Thay vào đó, ngày 15/12/2000, Nvidia mua lại phần lớn tài sản trí tuệ của 3dfx. Đến ngày 15/10/2002, 3dfx chính thức ngừng hoạt động và phá sản.

Bài học từ lịch sử

Câu chuyện về GeForce 256 không chỉ là về một card đồ họa. Đó là câu chuyện về cách một công ty suýt phá sản có thể vươn lên thành ông trùm nhờ một khoản đầu tư đúng lúc, một hướng đi kỹ thuật táo bạo và một chiến lược marketing khéo léo. Việc Nvidia đặt tên GPU cho GeForce 256 có thể mang yếu tố thương mại, nhưng không thể phủ nhận nó đã định hình cách cả ngành công nghiệp nhìn nhận về xử lý đồ họa.

Với người dùng Việt Nam, câu chuyện này cũng mang ý nghĩa nhất định trong bối cảnh thị trường card đồ họa trong nước ngày càng sôi động, khi Nvidia vẫn là cái tên thống trị trong phân khúc GPU dành cho gaming và trí tuệ nhân tạo.