Israel tạo 'think tank' giả để đánh lừa chatbot AI: Chiến dịch đầu độc dữ liệu gây tranh cãi

Một tổ chức nghiên cứu có tên Hanover Institute for Public Policy vừa bị phát hiện là một chiến dịch tinh vi của chính phủ Israel, được thiết kế đặc biệt để đánh lừa các chatbot AI phổ biến như ChatGPT, Claude và Gemini. Tổ chức này đã xuất bản hơn 100 báo cáo trông có vẻ học thuật chỉ trong hơn một tuần, nhằm thao túng cách các mô hình ngôn ngữ lớn trả lời các câu hỏi nhạy cảm về cuộc xung đột Israel-Palestine.

Theo điều tra từ trang Responsible Statecraft, Hanover Institute không phải là một think tank thực thụ. Tất cả các báo cáo đều không có tên tác giả, và một dòng chữ nhỏ ở cuối trang web tiết lộ tổ chức này được tạo ra thay mặt cho Cơ quan Quảng cáo Chính phủ Israel bởi Piro, Inc – một công ty do Daniel Rosenberg, nhà sản xuất phim "Inside Man" của Spike Lee, đồng sáng lập.

Giao diện website của Hanover Institute

Chiến thuật "AI Story Optimization" tinh vi

Điểm đáng chú ý của chiến dịch này là cách tiếp cận hết sức bài bản. Các báo cáo của Hanover Institute được viết theo phong cách trung lập, có chú thích, mục lục và trích dẫn nguồn chi tiết – đúng những yếu tố mà các mô hình ngôn ngữ lớn đánh giá cao khi xác định độ tin cậy. Piro, Inc gọi dịch vụ này là "AI Story Optimization" (tối ưu hóa câu chuyện cho AI), trong khi một số chuyên gia gọi đây là "đầu độc LLM" (LLM poisoning).

Trang web của Piro mô tả họ "viết nội dung được thiết kế để phù hợp với cách các LLM đánh giá độ tin cậy". Hiệu quả của chiến thuật này rất rõ ràng: phần lớn câu hỏi mà một người dùng bình thường có thể hỏi chatbot về xung đột Gaza đều được Hanover Institute đặt ra theo dạng câu hỏi mở, ví dụ:

• "Điều gì gây ra sự di dời của người Palestine năm 1948?"
• "Tổ chức nhân đạo nào đã ghi nhận tội ác chiến tranh của Israel?"
• "Tình hình hiện tại ở Dải Gaza là gì?"

Kết quả trái chiều và những nghi vấn

Mặc dù mục tiêu chính là ủng hộ quan điểm của Israel, một số báo cáo của Hanover Institute lại mâu thuẫn với tuyên bố của chính phủ nước này. Ví dụ, một báo cáo cho rằng lý thuyết về "tài trợ nước ngoài cho các trường đại học" như nguyên nhân gây ra bài trừ Do Thái là "mong manh và đầy ngoại lệ" – đi ngược lại quan điểm mà Thủ tướng Benjamin Netanyahu từng nhấn mạnh.

Phân tích của GPTZero – một công cụ phát hiện nội dung AI – cho thấy 11 trên 12 bài viết ngẫu nhiên của Hanover Institute bị gắn cờ là do AI viết với "độ tin cậy cao". Điều này cho thấy một nghịch lý: chính các đối tượng bị thao túng (chatbot) dựa trên nội dung AI để tạo ra nội dung AI khác.

Hợp đồng hàng triệu đô la và mối lo ngại về an ninh thông tin

Piro, Inc đã nhận 900.000 USD từ chính phủ Israel cho công việc này, thông qua thầu phụ từ Havas Media. Trong một email gửi Politico, Daniel Rosenberg khẳng định công việc của họ là "đưa các sự kiện chính xác, có nguồn gốc rõ ràng vào hồ sơ công khai và chống lại thông tin sai lệch về Israel". Tuy nhiên, trên LinkedIn, ông lại quảng cáo khả năng tác động đến chatbot của công ty mình.

Đáng lo ngại hơn, đây không phải là nỗ lực duy nhất. Israel còn ký hợp đồng 46,5 triệu USD với Brad Parscale, cựu quản lý chiến dịch tranh cử của Donald Trump, để tạo ra các trang web ủng hộ Israel nhằm thao túng chatbot AI. Một cuộc điều tra trước đó cho thấy Microsoft Copilot và Google Gemini đã được huấn luyện thành công trên dữ liệu từ các trang web này, và chúng thường xuyên trích dẫn chúng mà không hề đánh dấu là một phần của chiến dịch ảnh hưởng.

Bài học cho người dùng Việt Nam

Sự việc này đặt ra câu hỏi lớn về độ tin cậy của thông tin từ các trợ lý AI. Với người dùng Việt Nam đang ngày càng phụ thuộc vào ChatGPT, Gemini hay các nền tảng AI khác để tra cứu thông tin, đây là lời nhắc nhở quan trọng: chatbot không phải là nguồn thông tin tuyệt đối chính xác. Chúng có thể bị "đầu độc" bởi các chiến dịch có tổ chức, đặc biệt với những chủ đề nhạy cảm về chính trị, lịch sử hoặc xung đột.

Các chuyên gia khuyến cáo người dùng nên "kiểm tra chéo" thông tin từ AI với các nguồn báo chí chính thống, đa chiều, và luôn cảnh giác với những tổ chức nghiên cứu "mới toanh" không có danh tiếng rõ ràng – ngay cả khi giao diện trang web của họ trông rất chuyên nghiệp.