Kỹ năng quản lý tối thiểu: Xây dựng niềm tin, phản hồi và sự đồng lòng trong kỷ nguyên AI

Trong tập podcast mới nhất của InfoQ, Shane Hastie — Biên tập viên chính mảng Văn hóa & Phương pháp — đã có cuộc trò chuyện với Matt Gjertsen, nhà sáng lập Built và tác giả cuốn sách Minimum Viable Manager. Hai vị khách đã bàn luận về ba kỹ năng nền tảng mà bất kỳ ai lần đầu làm quản lý đều cần trang bị, cách xây dựng niềm tin với đội ngũ, cách đưa ra phản hồi hiệu quả, và lý do vì sao các kỹ năng lãnh đạo mang tính con người lại trở nên quan trọng hơn bao giờ hết trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Ba kỹ năng nền tảng của một quản lý mới

Theo Matt Gjertsen, nhiều lập trình viên và chuyên gia kỹ thuật giỏi khi được đề bạt lên vị trí quản lý thường bị "ngợp" vì họ chưa từng được đào tạo bài bản về lãnh đạo. Ông cho rằng không cần một bộ kỹ năng đồ sộ ngay từ đầu, mà chỉ cần tập trung vào ba trụ cột cốt lõi:

• Xây dựng niềm tin với từng thành viên trong nhóm, thông qua sự nhất quán và minh bạch trong hành động hằng ngày.
• Đưa ra phản hồi hiệu quả, cả phản hồi tích cực lẫn phản hồi mang tính xây dựng, giúp nhân viên phát triển thay vì cảm thấy bị công kích.
• Tạo sự đồng lòng giữa mục tiêu của tổ chức và mục tiêu cá nhân, để mỗi người hiểu rõ vai trò của mình trong bức tranh chung.

Gjertsen nhấn mạnh rằng đây là những kỹ năng có thể học được, không phải tố chất bẩm sinh. Đó cũng chính là tinh thần của cụm từ "Minimum Viable Manager" — phiên bản quản lý tối thiểu nhưng đủ để vận hành đội ngũ một cách lành mạnh.

Niềm tin là nền tảng của mọi thứ

Trong cuộc trò chuyện, cả hai nhấn mạnh rằng niềm tin không tự nhiên xuất hiện mà được xây dựng qua từng tương tác nhỏ. Một quản lý giữ đúng lời hứa, thừa nhận khi mình sai, và bảo vệ đội ngũ trước áp lực từ cấp trên sẽ dần tạo được sự tín nhiệm.

"Niềm tin được xây dựng bằng những giọt nước, nhưng có thể mất đi bằng cả xô nước."

Ông cũng lưu ý rằng trong môi trường kỹ thuật, nơi các thành viên thường có xu hướng đánh giá cao năng lực chuyên môn, thì sự chính trực và khả năng lắng nghe lại là yếu tố quyết định để một quản lý mới được chấp nhận.

Phản hồi đúng cách: Cụ thể, kịp thời và hướng tới tương lai

Về phản hồi, Gjertsen cho rằng sai lầm phổ biến của các quản lý mới là né tránh các cuộc trò chuyện khó. Khi phản hồi bị trì hoãn quá lâu, nó mất đi tính xây dựng và biến thành sự chỉ trích.

Các nguyên tắc ông đề xuất gồm:

• Phản hồi cụ thể về hành vi, không đánh giá con người.
• Đưa ra sớm, ngay khi tình huống còn mới và có thể điều chỉnh.
• Hướng tới tương lai, tập trung vào điều cần làm tiếp theo thay vì nhắc lại lỗi cũ.
• Cân bằng, không chỉ phản hồi khi có vấn đề mà còn ghi nhận những đóng góp tốt.

Với các đội ngũ phần mềm, điều này đặc biệt quan trọng khi review code hay đánh giá hiệu suất sprint — phản hồi cần mang tính cộng tác chứ không phải phán xét.

Vì sao kỹ năng con người càng quan trọng trong thời đại AI

Phần thú vị nhất của podcast là cuộc thảo luận về AI. Khi các công cụ như trợ lý lập trình hay mô hình ngôn ngữ lớn đảm nhận ngày càng nhiều công việc kỹ thuật, vai trò của quản lý lại càng nghiêng về kỹ năng lãnh đạo con người.

Gjertsen lập luận rằng AI có thể viết code, tóm tắt tài liệu hay phân tích dữ liệu, nhưng không thể tạo động lực, xây dựng niềm tin hay giải quyết xung đột giữa các cá nhân. Những năng lực này ngày càng trở thành lợi thế cạnh tranh của người quản lý.

Ông cũng cho rằng các quản lý nên chủ động dùng AI để giảm bớt công việc hành chính, từ đó dành nhiều thời gian hơn cho việc coaching và phát triển đội ngũ.

Gợi ý cho quản lý kỹ thuật tại Việt Nam

Với các kỹ sư phần mềm Việt Nam đang bước vào vai trò tech lead hoặc engineering manager, những chia sẻ của Gjertsen mang tính thực tiễn cao. Nhiều đội ngũ tại Việt Nam tăng trưởng nhanh, đề bạt quản lý từ vị trí chuyên môn mà ít có lộ trình đào tạo kỹ năng mềm.

Việc xây dựng một "bộ kỹ năng quản lý tối thiểu" — đủ để tạo niềm tin, đưa phản hồi và giữ đội ngũ đồng lòng — có thể là bước khởi đầu hợp lý, thay vì chờ đợi những khóa đào tạo lãnh đạo tốn kém và kéo dài.