Lập trình viên cảnh báo: AI đang làm "hỏng não" và bào mòn kỹ năng viết code

Lập trình viên cảnh báo: AI đang làm "hỏng não" và bào mòn kỹ năng viết code

Các giám đốc điều hành của các công ty công nghệ hàng đầu đều tự tin rằng AI sẽ hoàn toàn thay đổi nền kinh tế. Tại Meta, Google và Microsoft, ban lãnh đạo liên tục đưa ra các số liệu cho thấy AI đang tạo ra một tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng lượng mã nguồn (code), giúp sản xuất nhanh hơn và rẻ hơn. Ẩn dụ đằng sau những tuyên bố này là nếu AI đủ tốt để các công ty công nghệ sử dụng nội bộ để cắt giảm nhân sự, thì chỉ là vấn đề thời gian trước khi mọi ngành nghề khác cũng bị biến đổi tương tự.

Tuy nhiên, câu chuyện từ những người thực thi công việc lại hoàn toàn khác. Trên các diễn đàn như Reddit hay Hacker News, ngày càng nhiều lập trình viên tỏ ra thất vọng về những hứa hẹn của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM). Họ không chỉ phàn nàn về việc code do AI tạo ra thường xuyên bị sai sót, mà còn cho rằng việc sử dụng AI để hoàn thành công việc thực sự tốn thời gian và công sức hơn do phải dành hàng giờ đồng hồ để sửa lỗi (debug) cho những đoạn mã máy tạo ra.

Lập trình viên đang làm việc

Áp lực từ trên xuống và "nợ kỹ thuật"

Điều đáng lo ngại hơn cả là nhiều lập trình viên cho biết họ cảm thấy mình đang mất dần kỹ năng nghề nghiệp và khả năng làm tốt công việc như trước đây. Một nhà thiết kế UX tại một công ty công nghệ quy mô vừa chia sẻ rằng họ bị yêu cầu sử dụng các tác nhân AI để thực hiện các thay đổi rộng khắp trên toàn bộ hệ thống mã nguồn.

"Chúng tôi không có cách nào để đánh giá xem lượng code khổng lồ đó có được viết tốt hay an toàn không—đặc biệt là khi hàng trăm lập trình viên khác trong công ty cũng đang làm điều tương tự. Chúng tôi đang tạo ra một ổ nợ kỹ thuật (tech debt) hỗn độn mà sẽ không thể gỡ rối được khi các mô hình này trở nên quá đắt đỏ," vị này cho biết.

Các công ty công tế thích khoe khoang về việc bao nhiêu phần trăm code của họ do AI tạo ra. Google từng tuyên bố 3/4 lượng code mới là do AI viết, trong khi Microsoft dự kiến con số này sẽ đạt 95% vào năm 2030. Tuy nhiên, làn sóng năng suất mà các công ty này tuyên bố dường như không dẫn đến nhiều sản phẩm tốt hơn hay tuần làm việc ngắn hơn. Thay vào đó, việc triển khai AI thường được dùng làm lý do để biện minh cho các đợt sa thải hàng loạt.

Sự "teo não" về mặt nhận thức

Vấn đề lớn nhất mà các lập trình viên phản ánh là việc áp dụng AI không phải là tự nguyện. Nhiều người bị áp lực phải sử dụng công cụ này, thậm chí việc sử dụng AI còn được gắn vào tiêu chí đánh giá hiệu suất công việc (KPI). Điều này dẫn đến việc nhiều nhân viên sử dụng AI một cách hời hợt chỉ để đối phó, bất chấp chất lượng đầu ra kém.

Những lập trình viên được phỏng vấn đều thừa nhận ban đầu họ rất hào hứng với AI, nhưng hiện tại cảm xúc đã chuyển sang tiêu cực. Họ mô tả việc sử dụng AI giống như một "cuộc đua tốc độ" dẫn đến kiệt sức tinh thần nghiêm trọng. Việc liên tục chuyển đổi giữa việc đưa ra lệnh (prompt), viết code và kiểm tra đầu ra của AI gây ra một gánh nặng nhận thức khổng lồ.

Môi trường làm việc của lập trình viên

Một lập trình viên tại một công ty fintech chia sẻ: "Nó chắc chắn đang khiến tôi trở nên 'ngu đi'. Cảm giác giống như khi chúng ta có điện thoại di động và ngừng nhớ số điện thoại, nhưng giờ đây nó mở rộng ra việc tôi đang thuê ngoài việc 'tư duy' nói chung. Tôi cảm thấy tư duy phản biện và khả năng ngồi lại để phân tích một vấn đề hay thiết kế của mình đã bị suy giảm."

Tác động đến thế hệ lập trình viên mới

Mối lo ngại lớn nhất là sự bào mòn kỹ năng, hay còn gọi là "teo nhận thức" (cognitive atrophy). Một lập trình viên giàu kinh nghiệm thừa nhận đã có lúc ông hoảng sợ khi quên cách triển khai một API cơ bản mà ông đã làm hàng nghìn lần trước đây.

"Tôi đã học đại học ngành này, làm kỹ sư phần mềm nhiều năm nay, nhưng giờ cảm giác như tôi quay lại thời điểm trước khi từng viết một dòng code nào," ông nói.

Cộng đồng lập trình viên lo ngại rằng các LLM sẽ tồn tại, nhưng cách ngành công nghiệp thích ứng với sự ám ảnh hiện tại của các giám đốc điều hành là rất đáng báo động, đặc biệt là trong việc đào tạo thế hệ lập trình viên tương lai.

"Các lập trình viên lớn tuổi sẽ ổn nếu còn việc làm, nhưng tôi lo lắng cho những người mới bắt đầu sự nghiệp. Chúng tôi đang tuyển những lập trình viên trẻ phụ thuộc vào AI để hoàn thành những nhiệm vụ đơn giản nhất. Họ không có kiến thức hay kinh nghiệm để biết khi nào đầu ra của AI bị sai lầm hoặc kém hiệu quả," một nhà thiết kế UX nhận định.

Nhiều người tin rằng sẽ có một sự "tỉnh thức" trong ngành công nghiệp phần mềm, khi mọi người nhận ra rằng không phải ai cũng có thể code và việc viết code dựa hoàn toàn vào cảm hứng (vibe coding) không thể áp dụng cho các ứng dụng thực tế.