Một câu lệnh, sáu giờ đồng hồ: Khi Claude Opus 5.5 tự tay dựng nên 'Những thành phố vô hình'

Điều gì xảy ra khi bạn giao một câu lệnh duy nhất và sáu giờ đồng hồ cho một mô hình AI, với yêu cầu biến tác phẩm văn học giàu chất thơ thành một sản phẩm tương tác hoàn chỉnh? Câu trả lời đang khiến cộng đồng lập trình và thiết kế phải suy nghĩ lại về giới hạn của AI.

Khi AI chạm đến thiết kế tương tác

Tác giả của thử nghiệm này vốn dành nhiều năm cho việc tạo data visualization và explorable explanation — dạng nội dung giải thích cho phép người đọc tự khám phá. Anh nhớ lại chặng đường qua nhiều mô hình khác nhau.

Với Claude Opus 4.8, anh từng dựng cây phả hệ từ nguyên học "tree" theo tiếng Ấn-Âu nguyên thủy. Bản thảo đầu tiên tốt đến bất ngờ, nhưng sau đó là chuỗi ngày mệt mỏi để dọn dẹp những chi tiết thừa do AI thêm vào và sửa các lỗi chồng chéo hình ảnh.

Bản đồ khoảng cách di truyền — minh họa cho các dự án visualization thế hệ trước

Tiếp đó là Bản đồ khoảng cách di truyền với Claude Fable 5.1 — mô hình này xử lý phân tích dữ liệu và triển khai khá tốt, nhưng vẫn cần bàn tay con người dìu dắt để phần thiết kế đạt chất lượng.

Rồi đến GPT-6 Astra, tác giả tạm hài lòng. Theo cảm nhận chủ quan, nó nhỉnh hơn Fable 5.1 ở khả năng nắm bắt tổng thể, hiểu đúng ẩn ý sau câu lệnh và tự kiểm tra xem mọi thứ có hoạt động chính xác hay không.

Nhưng bước ngoặt thực sự đến với Opus 5.5. Một người dùng tên Ryan Sael đã đăng lên X rằng anh yêu cầu Opus 5.5 giải thích cơ chế lấy nét của máy ảnh bằng cách dựng một phòng thí nghiệm thấu kính tương tác — và chỉ trong một lần chạy kéo dài 1 giờ 26 phút với chi phí khoảng 25,66 USD tiền API.

Phòng thí nghiệm thấu kính tương tác — ví dụ về sản phẩm AI tự dựng trong một lần chạy

Có thể tranh cãi rằng sản phẩm ấy vẫn quá rườm rà, thiếu chủ nghĩa tối giản. Nhưng tác giả vẫn không tin nổi: liệu đây có phải chất lượng ổn định trong thử nghiệm một lần chạy hay chỉ là may mắn?

Những thành phố vô hình — phép thử mới

Thay vì quang học, tác giả chọn một đề tài khác: Những thành phố vô hình của Italo Calvino. Tác phẩm gồm 55 thành phố tưởng tượng, mỗi thành phố là một cảm xúc hay trạng thái tâm trí, được thể hiện qua kiến trúc và hành vi con người.

Khi một người đàn ông cưỡi ngựa lâu qua những vùng hoang dã, anh ta cảm thấy khao khát một thành phố. Cuối cùng anh đến Isidora, nơi những tòa nhà có cầu thang xoắn ốc khảm đầy vỏ ốc xoắn, nơi người ta chế tạo những chiếc kính viễn vọng và vĩ cầm hoàn hảo, nơi kẻ ngoại quốc phân vân giữa hai người phụ nữ luôn gặp người thứ ba, nơi những trận chọi gà biến thành ẩu đả đẫm máu giữa các con bạc.

Tác giả kể lại rằng năm 2019, anh từng làm một dự án nhỏ sinh thành phố cho một buổi biểu diễn kể chuyện, dùng GPT-2 — mô hình tiên phong thời điểm đó. Năng lực của các mô hình đã thay đổi hoàn toàn, nên anh dùng câu lệnh sau:

Tạo một visualization bằng three.js (pnpm) cho toàn bộ Những thành phố vô hình của Italo Calvino. Đừng hỏi gì cả, đây là nhiệm vụ một lần chạy. Bạn có 6 giờ làm việc, hãy dùng nó cho đến khi tác phẩm trở thành một kiệt tác.

GPT-6 Astra và 53 phút đầu tiên

GPT-6 Astra hoàn thành nhiệm vụ từ đầu đến cuối, mất khoảng 53 phút ở mức nỗ lực trung bình, tốn khoảng 10 USD tiền API.

Astra — minh họa cho sản phẩm của GPT-6 Astra

Kết quả có điểm trừ. Vẫn còn "AI slop" trong thiết kế: vô số khái niệm và chú thích được thêm vào mà không kiểm tra xem có thực sự cần thiết hay chỉ tạo nhiễu thị giác. Có những câu hiển nhiên đến mức phù hợp cho mục đích trợ năng nhưng lại không nên phô ra nguyên văn cho người xem.

Điều thú vị là Astra dường như bắt chước phong cách visualization của Claude: nền be, các con số kiểu "05". Dù vậy, tác giả thừa nhận các mô hình trước đây khó lòng tiến gần đến mức này.

Opus 5.5 và giới hạn bị phá vỡ

Cùng một câu lệnh, Opus 5.5 được đưa vào Claude Code. Mô hình tự nhận mình đã dùng khoảng một nửa trong sáu giờ cho phép, phần trau chuốt còn lại mang lại hiệu quả giảm dần.

Thực tế, nó chỉ dùng 1 giờ 25 phút, bất chấp chỉ thị trực tiếp của tác giả. Có thể biện luận rằng đây là "giãn nở thời gian tác tử": sáu subagent chạy song song cộng lại khoảng bảy giờ máy. Tác giả định trách Opus 5.5 vì kết thúc sớm — nhưng rồi anh liếc nhìn kết quả.

Opus — sản phẩm do Claude Opus 5.5 dựng trong một lần chạy

Chi phí API lần này khoảng 74 USD. Và tác giả đã bị mê hoặc. Ông thừa nhận Opus 5.5 có lẽ vẫn nên dùng hết thời gian, nhưng ngay ở giai đoạn này kết quả đã đáng kinh ngạc. Nếu đây thực sự là trần năng lực, thì đó là một trần rất cao — và các mô hình tiếp theo chắc chắn sẽ còn vươn xa hơn.

Điều này có ý nghĩa gì?

Tác giả khuyến khích mọi người thử cùng một câu lệnh với các mô hình và harness khác nhau để tự kiểm chứng.

• AI sẽ trở thành công cụ phổ biến trong thiết kế, kéo theo mức tiêu thụ token khổng lồ.
• Chất lượng thiết kế tương tác một lần chạy đã đạt mức khó tin chỉ sau vài thế hệ mô hình.
• Khoảng cách giữa một mô hình "tốt" và một mô hình "đột phá" trong thiết kế đang thu hẹp rất nhanh.

Nhưng bên cạnh sự kinh ngạc, tác giả cũng đặt ra một câu hỏi nhức nhối cho chính mình:

Vai trò của tôi trong việc tạo ra truyền thông tương tác giờ đây là gì?

Đây có lẽ cũng là câu hỏi mà nhiều nhà thiết kế, lập trình viên và người sáng tạo nội dung tại Việt Nam sẽ sớm phải tự trả lời, khi các mô hình ngôn ngữ lớn ngày càng có khả năng biến ý tưởng trừu tượng thành sản phẩm chạy được chỉ bằng một câu lệnh.