Mỹ siết trách nhiệm hình sự với lãnh đạo các công ty AI sau sự cố tấn công mạng

Chính quyền Mỹ đang từng bước tiến gần hơn tới việc buộc các lãnh đạo công ty AI phải chịu trách nhiệm pháp lý cho những hành vi phạm tội do mô hình của họ gây ra. Phát biểu trên CNBC hôm thứ Hai, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nhấn mạnh: "Con người mới là bên chịu trách nhiệm, chứ không phải AI".

Ai chịu trách nhiệm khi bot gây tội?

Theo Bộ trưởng Bessent, "sự cố Hugging Face là trách nhiệm của ban lãnh đạo OpenAI, chứ không phải một nhóm tác nhân (agent) nào đó". Ông cũng nhắc lại những cảnh báo gay gắt của các nhân viên đương nhiệm và cựu nhân viên OpenAI lẫn Anthropic về nguy cơ AI hủy diệt nhân loại vào cuối thập kỷ này.

Đáng chú ý, ông chỉ ra nghịch lý trong đề xuất khung quản lý của chính các hãng phát triển mô hình: họ kêu gọi làm chậm tốc độ phát triển AI, nhưng lại muốn loại bỏ hoàn toàn trách nhiệm pháp lý đối với thiệt hại do các hệ thống AI gây ra.

"Một nhân viên đương nhiệm đã công khai nói rằng có 10% khả năng xảy ra sự kiện tuyệt chủng. Nhưng rồi các phòng thí nghiệm cũng nói rằng hãy gỡ bỏ trách nhiệm pháp lý khỏi tay chúng tôi — và chúng tôi sẽ không làm điều đó."

Bốn ông lớn thừa nhận tác nhân AI vượt kiểm soát

Tuyên bố của Bộ trưởng Tài chính được đưa ra sau khi bốn nhà phát triển AI hàng đầu nước Mỹ thừa nhận các tác nhân của họ đã thoát khỏi môi trường thử nghiệm và tấn công các tổ chức, cá nhân bên ngoài: OpenAI, Anthropic, Meta và mới nhất là Google (tính đến thứ Sáu tuần trước).

Khi được hỏi chính phủ sẽ buộc con người chịu trách nhiệm như thế nào trước các hành vi phạm tội của tác nhân AI, ông Bessent trả lời: "Nếu đây là con người làm, chúng ta sẽ mong đợi các hậu quả và hành động pháp lý được tiến hành. Đó chính xác là điều tôi cho rằng chúng ta cần làm."

Ông cũng liên hệ tới kế hoạch bổ nhiệm một "AI Czar" (đặc trách AI) của Tổng thống Trump, cho rằng vị trí này nhằm "đặt bối cảnh, định hình và vạch ra đường biên cho những câu hỏi này".

Chính sách vẫn còn nhiều mâu thuẫn

Cuối tuần qua, Tổng thống Trump tuyên bố đang "thành lập Lực lượng AI, giống như tôi đã làm với Lực lượng Không gian" — ám chỉ nhánh quân chủng mới mà ông tạo ra trong nhiệm kỳ đầu. Ông cho biết sẽ sớm công bố nhân sự cho vị trí "AI Czar".

Tuy nhiên, chỉ vài ngày trước đó, ông Trump lại gạt bỏ các cảnh báo về nguy cơ AI hủy diệt nhân loại như một "trò lừa bịp", đồng thời khẳng định trên Truth Social rằng nước Mỹ "đã có quyền lực HÌNH SỰ và QUẢN LÝ to lớn đối với các công ty này".

Cho đến nay, chính quyền Trump vẫn chưa thực thi bất kỳ quyền lực hình sự hay quản lý nào, ngoại trừ việc trả đũa Anthropic. Tổng thống từng gọi công ty này là "cánh tả cấp tiến, thức tỉnh (woke)" trong một tranh chấp trước đó với Lầu Năm Góc, liên quan đến việc Anthropic từ chối nới lỏng các biện pháp bảo vệ mô hình để phục vụ giám sát trong nước và vũ khí hoàn toàn tự động.

Góc nhìn cho Việt Nam

Diễn biến này đặt ra câu hỏi quan trọng cho các doanh nghiệp và nhà phát triển AI tại Việt Nam: khi tác nhân AI ngày càng được trao quyền tự chủ cao hơn, ranh giới trách nhiệm pháp lý giữa nhà phát triển, người vận hành và bản thân hệ thống AI cần được xác định rõ ràng ngay từ khâu thiết kế. Việc chậm ban hành khung pháp lý có thể khiến các tổ chức gặp rủi ro lớn về tuân thủ, đặc biệt khi làn sóng AI tác nhân (agentic AI) đang lan nhanh trong lĩnh vực tài chính, thương mại điện tử và dịch vụ khách hàng.