NASA hợp tác với Bộ Năng lượng Mỹ để phát triển lò phản ứng hạt nhân trong không gian

NASA và Bộ Năng lượng Mỹ (DoE) vừa ký kết một biên bản ghi nhớ nhằm mở rộng hợp tác trong lĩnh vực hạt nhân vũ trụ. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Giám đốc NASA Jared Isaacman đang chịu áp lực về thời hạn đầy tham vọng: đưa một tàu vũ trụ chạy bằng năng lượng phân hạch lên Sao Hỏa.

Kỷ nguyên "NASA hạt nhân"

Phát biểu tại lễ ký kết, ông Isaacman tuyên bố: "Chúng ta đang bước vào kỷ nguyên 'NASA hạt nhân'". Ông và Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright đã cùng ký biên bản ghi nhớ thiết lập khuôn khổ hợp tác về công nghệ hạt nhân trong không gian.

Theo NASA, thỏa thuận này "kết nối cả hai cơ quan" trong việc theo đuổi các mục tiêu chung, bao gồm nghiên cứu và sản xuất nhiên liệu, thử nghiệm, tích hợp phóng và vận hành.

"Năng lượng hạt nhân sẽ cho phép chúng ta đi xa hơn, vận hành lâu hơn và triển khai các tàu vũ trụ cùng thiết bị có năng lực vượt trội so với bất kỳ thời điểm nào trước đây", ông Isaacman nói thêm.

Hai cột mốc đầy thách thức

NASA đã ấp ủ kế hoạch phóng lò phản ứng hạt nhân vào không gian từ đầu năm nay, khi cơ quan này tạm dừng công việc trên trạm Lunar Gateway trên quỹ đạo để chuyển hướng sang xây dựng một căn cứ trên bề mặt Mặt Trăng. Kế hoạch bao gồm một lò phản ứng hạt nhân cung cấp năng lượng cho căn cứ này, với mục tiêu sẵn sàng phóng vào năm 2030 — một khoảng thời gian rất eo hẹp.

Trước đó, NASA còn đối mặt với thời hạn còn gấp gáp hơn cho Space Reactor-1 (SR-1), lò phản ứng dự kiến cung cấp năng lượng cho tàu vũ trụ chạy bằng động cơ hạt nhân mang tên "Freedom", dự kiến phóng vào tháng 12/2028. Chỉ còn hơn hai năm nữa, nhưng NASA chưa công bố nhiều bằng chứng công khai về tiến độ thực tế của con tàu này.

Hồi tháng 3, NASA từng công bố chi tiết về SR-1, mô tả tàu vũ trụ này phần lớn được chế tạo từ một khung tàu tái sử dụng gần hoàn thiện từ dự án trước. Lò phản ứng sẽ tạo ra hơn 20 kilowatt điện để cấp nguồn cho các động cơ đẩy điện trên hành trình tới Sao Hỏa, nơi nó dự kiến thả ba trực thăng lớp Ingenuity để khảo sát các địa điểm hạ cánh tiềm năng cho con người trong tương lai.

Lịch sử trễ hạn và những hoài nghi

Liệu kế hoạch này có thành hiện thực đúng tiến độ hay không vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ. NASA không có thành tích tốt trong việc hoàn thành đúng hạn. Văn phòng Trách nhiệm Chính phủ Mỹ (GAO) đã theo dõi tham vọng quay lại Mặt Trăng của NASA suốt nhiều năm và gần một thập kỷ qua vẫn liên tục ghi nhận rằng các mốc thời gian của cơ quan này "mang tính viễn tưởng nhiều hơn thực tế".

Trong vài năm gần đây, GAO lưu ý rằng các tiến độ hiện tại của NASA đã căng thẳng đến mức bất kỳ sự cố nào cũng có thể đẩy lùi kế hoạch đáng kể. Việc cắt giảm nhân sự quy mô lớn dưới chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ hai càng khiến tình hình thêm khó khăn.

Các sứ mệnh Artemis nhằm đưa con người trở lại Mặt Trăng cũng gặp không ít trục trặc. Artemis I và Artemis II từng nhiều lần bị hoãn, và NASA sau đó đã thay đổi mục tiêu của Artemis III — biến kế hoạch hạ cánh lên Mặt Trăng năm 2027 thành một sứ mệnh trình diễn trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, một phần nhằm giải quyết lo ngại về mức độ sẵn sàng của các hệ thống hạ cánh, trong đó có Starship của SpaceX.

Câu hỏi đặt ra vẫn là: Ai sẽ phóng lò phản ứng hạt nhân đó chỉ trong hơn hai năm tới, và liệu NASA có thể đưa con người hạ cánh an toàn lên bề mặt Mặt Trăng đúng thời điểm hay không? Khi được hỏi về tiến độ thực tế, NASA chưa đưa ra phản hồi.

Góc nhìn cho Việt Nam

Sự hợp tác giữa NASA và Bộ Năng lượng Mỹ cho thấy xu hướng ứng dụng năng lượng hạt nhân trong không gian đang trở thành ưu tiên chiến lược của các cường quốc công nghệ. Với Việt Nam, việc theo dõi những bước tiến này không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn gợi mở về tiềm năng phát triển công nghệ năng lượng tiên tiến trong dài hạn, đặc biệt khi nhu cầu về nguồn năng lượng ổn định, bền bỉ cho các hệ thống vệ tinh và viễn thông ngày càng tăng.