PubKeep - giải pháp thay thế Microsoft Publisher với giá 99 USD, không cần thuê bao

Microsoft đã chính thức khép lại chương cuối của Microsoft Publisher, ứng dụng dàn trang lâu đời gắn bó với người dùng Windows suốt nhiều thập kỷ. Việc chấm dứt hỗ trợ khiến không ít cá nhân và doanh nghiệp loay hoay tìm cách mở những tệp .pub đã tích lũy từ nhiều năm trước. Trong bối cảnh đó, một giải pháp thay thế mang tên PubKeep đang nổi lên như lựa chọn đáng chú ý cho những ai cần tiếp tục sử dụng kho tài liệu cũ của mình.

Microsoft Publisher chính thức ngừng hỗ trợ

Theo ghi nhận, hỗ trợ cho các phiên bản mua đứt (perpetual) của Publisher đã kết thúc vào ngày 13 tháng 10. Những bản cài đặt này vẫn hoạt động nhưng sẽ không còn nhận được cập nhật bảo mật, sửa lỗi hay hỗ trợ kỹ thuật. Publisher cũng đã bị gỡ khỏi gói đăng ký Microsoft 365 từ ngày 1 tháng 10, dù các bản cài đặt hiện có thể vẫn truy cập được cho tới khi các bản cập nhật gỡ bỏ bắt đầu được phát hành — dự kiến từ giữa tháng 11 với kênh Current Channel và đầu tháng 12 với kênh Monthly Enterprise Channel.

Microsoft từng gợi ý người dùng chuyển sang Word và PowerPoint làm phương án thay thế, nhưng cả hai đều không thể mở trực tiếp định dạng .pub — điều này khiến cộng đồng người dùng càng thêm bất an.

Lời giải từ LibreOffice và PubKeep

Tổ chức Document Foundation, đơn vị phát triển LibreOffice, nhanh chóng hướng người dùng đến LibreOffice Draw, công cụ sử dụng thư viện libmspub để nhập tệp Publisher và có thể lưu sang định dạng OpenDocument (ODF).

Tuy nhiên, một hướng tiếp cận khác đang thu hút sự chú ý: PubKeep, sản phẩm của Adam Anderly — nhà sáng lập công ty Saint Systems có trụ sở tại Texas. Ứng dụng này được thiết kế nhằm tái tạo trải nghiệm Publisher quen thuộc, chạy được trên Windows và macOS, kèm một phiên bản trình duyệt nhẹ.

Điểm hấp dẫn nhất của PubKeep là mô hình thanh toán một lần 99 USD, không cần đăng ký thuê bao như nhiều phần mềm hiện đại khác.

Dù là phần mềm độc quyền và không có kế hoạch mã nguồn mở, PubKeep hỗ trợ các tệp từ Publisher 2000 đến 2021. Với các tệp từ Publisher 97 và 98, ứng dụng sẽ gửi tệp đến dịch vụ chuyển đổi (sau khi có sự đồng ý của người dùng) để chuyển sang định dạng mới hơn — người dùng cần cân nhắc kỹ nếu lo ngại về việc dữ liệu rời khỏi thiết bị.

Hành trình "ngược dòng" định dạng .pub

Anderly chia sẻ với The Register rằng dự án bắt đầu sau khi người dùng bày tỏ lo ngại về việc mất quyền truy cập vào hàng thập kỷ tài liệu. Thách thức đầu tiên chính là định dạng tệp:

• Microsoft chưa bao giờ công bố đặc tả cho định dạng .pub. Họ chỉ tài liệu hóa một số thành phần nền tảng như vùng chứa tệp OLE, thuộc tính tài liệu và các bản ghi Office Drawing dùng cho hình khối, hình ảnh.
• Với những phần còn lại, nhóm phát triển dùng libmspub — bộ phân tích mã nguồn mở của Document Liberation Project — làm tham chiếu.
• Qua thử nghiệm, họ nhận thấy libmspub còn nhiều khoảng trống, nên đã tự viết engine riêng bằng TypeScript, dùng chung cho cả ứng dụng desktop lẫn trình duyệt.

Để đảm bảo độ chính xác, nhóm đã xây dựng một hệ thống kiểm thử quanh chính Publisher: thu thập một tập lớn tệp .pub thực tế, sau đó kết xuất mỗi tệp theo hai cách — qua tính năng xuất PDF của Publisher và qua engine của PubKeep — rồi so sánh từng trang để đánh giá mọi thay đổi.

"Chúng tôi chưa bao giờ dịch ngược hay chỉnh sửa bản thân Publisher. Ngoài các đặc tả Microsoft công bố và libmspub, mọi thứ chúng tôi học được đều đến từ các tệp và PDF mà Publisher tạo ra" — Anderly khẳng định.

Định dạng mở thay thế .pubk

Một điểm đáng chú ý là dù mã nguồn đóng, định dạng lưu .pubk của PubKeep lại mở. Đây là định dạng dựa trên ZIP đã được tài liệu hóa, chứa dữ liệu JSON và hình ảnh, cho phép nội dung có thể kiểm tra được — giảm thiểu tình trạng bị "khóa chặt" như các tệp .pub trước đây.

Theo Anderly, việc sử dụng Claude Code giúp nhóm phản hồi sự cố nhanh chóng, với các tác nhân AI tái hiện lỗi và viết bản sửa. Ông cho biết phần lớn vấn đề được xử lý trong cùng ngày.

Ý nghĩa với người dùng Việt Nam

Với các cá nhân, doanh nghiệp và cơ quan tại Việt Nam từng dùng Publisher để thiết kế tờ rơi, brochure hay ấn phẩm nội bộ, việc Microsoft khai tử ứng dụng đặt ra bài toán chuyển đổi tài liệu không hề nhỏ. Các lựa chọn hiện có:

• LibreOffice Draw — miễn phí, phù hợp nếu chỉ cần mở và chuyển đổi cơ bản sang ODF.
• PubKeep — trả phí một lần, giao diện quen thuộc, phù hợp cho người cần tiếp tục chỉnh sửa thường xuyên.

Xu hướng tái triển khai phần mềm cũ (reimplementation) mà PubKeep đại diện cũng đang lan rộng, với nhiều dự án nhắm tới cả những ứng dụng còn rất "sống" như Word, Excel hay Photoshop. Điều này cho thấy nhu cầu bảo tồn dữ liệu số và duy trì khả năng truy cập tài liệu dài hạn đang trở thành mối quan tâm thực sự của cộng đồng công nghệ.