Quạ ra quyết định nhanh gấp đôi người

AI & ML16 tháng 11, 2026·6 phút đọc

Nghiên cứu mới trên tạp chí Science cho thấy hai con quạ áo có thể xử lý tín hiệu thị giác và đưa ra quyết định chỉ trong khoảng 235 mili giây, nhanh gấp đôi người và khỉ macaque. Kết quả lần đầu định lượng được tốc độ thần kinh trong việc ra quyết định của loài chim, thách thức định kiến \"não chim\".

Quạ ra quyết định nhanh gấp đôi người
Ảnh minh hoạ do AI tạo

Hai con quạ áo tên Lemmy và Iggy không còn xa lạ với phòng thí nghiệm tâm lý học. Trước đây, chúng từng giúp các nhà khoa học chứng minh chim có thể dùng công cụ để kiếm ăn, học số và đếm đồ vật. Giờ đây, chúng tiếp tục gây bất ngờ khi cho thấy chim có thể đưa ra quyết định cực nhanh, vượt mặt cả người lẫn các loài linh trưởng.

Trong công trình mới công bố trên tạp chí Science, hai con quạ có thể xử lý và phản hồi tín hiệu thị giác với tốc độ nhanh gấp đôi người và khỉ. Đây là lần đầu tiên giới nghiên cứu định lượng được tốc độ thần kinh trong việc ra quyết định của loài chim.

Phát hiện này có thể là nhát búa cuối cùng đập tan cách dùng từ "birdbrain" (não chim) như một lời chê bai. Mike Colombo, nhà thần kinh học và tâm lý học so sánh tại Đại học Otago (New Zealand), người không tham gia nghiên cứu, nhận xét: chúng ta thường không nghĩ chim ra quyết định nhanh hơn khỉ hay nhanh hơn cả loài người "ưu việt", nhưng chúng làm được, và làm rất nhanh.

Tranh cãi kéo dài về trí thông minh của chim

Bộ não nhỏ và bề ngoài có vẻ đơn giản khiến các học giả thế kỷ 19 và phần lớn thế kỷ 20 kết luận chim không phải sinh vật có năng lực nhận thức. Ngay cả nghiên cứu sớm về tiếng hót của chim, vốn chứng minh một số loài có thể tạo ra các mẫu âm thanh phức tạp giống tiếng nói và bắt chước giọng rất giỏi, cũng không đủ để thay đổi quan điểm. Những giai điệu phức tạp đó bị coi là thích nghi chuyên biệt, không phản ánh năng lực nhận thức.

Theo Colombo, phải mất khoảng 20 năm qua, giới khoa học mới nhận ra kiến trúc não của chim thực sự rất thú vị. Nghiên cứu gần đây phát hiện bồ câu có thể phân biệt tế bào ung thư với tế bào lành, phân biệt giá trị số, phân biệt từ và không phải từ. Nhóm corvid (gồm quạ, quạ đen, quạ xám và giẻ cùi) còn có thể nhận ra chính mình, giải quyết vấn đề trừu tượng, lập kế hoạch cho tương lai và thể hiện lý thuyết tâm trí (theory of mind) — khả năng hiểu con chim khác đang nghĩ gì để hành động phù hợp.

Thí nghiệm đo trực tiếp hoạt động thần kinh

Các nhà nghiên cứu tại Đại học Tübingen (Đức) muốn hiểu rõ hơn cách quạ ra quyết định nên đã thiết lập thí nghiệm ghi lại hoạt động não khi chim thực hiện nhiệm vụ thị giác. Sau nhiều tuần huấn luyện và vô số phần thưởng là sâu bột, Lemmy và Iggy học được cách mổ sang trái hoặc phải để khớp với hướng của các điểm trắng nhấp nháy trên màn hình đen.

Trong thí nghiệm, các điểm ngẫu nhiên hướng sang trái hoặc phải. Có lần phần lớn điểm cùng hướng, giúp nhiệm vụ dễ hơn; có lần chỉ một tỷ lệ nhỏ điểm đổi hướng, khiến nhiệm vụ khó hơn. Trong lúc quạ mổ màn hình, điện cực ghi lại hoạt động thần kinh của chúng.

Nhóm nghiên cứu đặc biệt quan tâm tới một vùng não của chim gọi là nidopallium caudolaterale, tương đương với vỏ não trước trán (prefrontal cortex) ở linh trưởng. Theo Andreas Nieder, nhà sinh lý học thần kinh tại Đại học Tübingen và là tác giả nghiên cứu, vỏ não trước trán giống như "vị CEO trong bộ não", phụ trách nhiều năng lực nhận thức phức tạp như lập kế hoạch, trí nhớ làm việc và tư duy trừu tượng. Vì vậy, hoạt động ở vùng tương đương trên não chim có thể mang lại hiểu biết quan trọng về trí thông minh của chúng.

Kết quả gây bất ngờ cho chính nhóm nghiên cứu

Quạ được cho ba giây để ra quyết định, nhưng kết quả cho thấy chúng chỉ cần chưa tới một giây. Chúng mổ đáp án chính xác trong khoảng 235 mili giây, nhanh gấp đôi khỉ macaque hay người khi làm thí nghiệm tương tự. Điều đáng chú ý là chúng đạt tốc độ đó mà không đánh đổi độ chính xác.

"Đây là kết quả chúng tôi không lường trước", Nieder nói.

Để chắc chắn đây không phải hiện tượng ngẫu nhiên, Nieder kiểm tra lại quạ, sau đó xác minh phương pháp trên mọi người ông có thể huy động. "Tôi nghĩ chúng tôi đã thử nghiệm với tất cả mọi người trong phòng lab", ông kể. Nhưng các sinh viên đại học, nghiên cứu sinh và nghiên cứu sau tiến sĩ đều không theo kịp quạ.

Bộ não nhỏ nhưng "đi dây" hiệu quả hơn

Công trình nhấn mạnh rằng bộ não loài chim dù rất nhỏ vẫn được tinh chỉnh cho tốc độ xử lý nhanh. Khi so sánh vùng nidopallium caudolaterale của quạ với vỏ não trước trán của khỉ macaque, số lượng nơ-ron nhồi trong không gian nhỏ hơn gần như tương đương. Michael Griesser, nhà sinh học và chuyên gia hành vi chim tại Đại học Konstanz (Đức), người không tham gia nghiên cứu, nhận xét: bộ não chim thực ra được "đi dây" về mặt giải phẫu một cách hiệu quả hơn nhiều.

Nhóm Tübingen cho rằng khả năng ra quyết định nhanh có thể đã tiến hóa để thích ứng với thế giới bay lượn đầy rủi ro, nơi phản ứng nhanh hay chậm với một vật trong tầm nhìn có thể quyết định một chuyến bay êm hay một cú đâm, hoặc việc bỏ lỡ miếng ăn.

Cuối cùng, công trình này đang thay đổi ý nghĩa của cụm từ "não chim" — hay như Colombo gọi, một "cỗ máy cực kỳ hiệu quả".

Góc nhìn

Với giới kỹ thuật, nghiên cứu này là một lời nhắc đáng giá về quan hệ giữa kích thước và hiệu năng. Bộ não quạ nhỏ hơn nhiều so với não linh trưởng nhưng vẫn chứa số nơ-ron tương đương trong không gian chật hẹp hơn, và chính cách tổ chức đó giúp giảm độ trễ khi xử lý tín hiệu. Đây là lý luận quen thuộc với những ai làm hệ thống thời gian thực: đường truyền ngắn, ít lớp trung gian và mật độ tính toán cao thường thắng các kiến trúc cồng kềnh.

Những người xây dựng mô hình AI và hệ thống nhúng có thể coi đây là gợi ý về hướng tối ưu: thay vì chỉ tăng kích thước mô hình, hãy chú ý đến cách bố trí tính toán và độ trễ từ đầu vào đến đầu ra. Con số 235 mili giây cũng là mốc tham chiếu thú vị cho các bài toán cần phản hồi gần như tức thời, chẳng hạn thị giác máy tính trên thiết bị biên.

Nguồn: nytimes.com · Quy trình biên tập

Chia sẻ:FacebookX