Sáu tháng học cách "tự thấy mình ngốc": Bài học từ một sinh viên tài chính bước vào thế giới tự động hóa

Rất nhiều người trong chúng ta từng rơi vào trạng thái tê liệt khi đứng trước một lĩnh vực hoàn toàn mới. Một sinh viên tốt nghiệp ngành Tài chính đã chia sẻ hành trình sáu tháng tự học công cụ tự động hóa n8n để thoát khỏi lối mòn sự nghiệp. Câu chuyện của anh không phải về thành công thần tốc, mà là về việc học cách chấp nhận cảm giác "ngốc nghếch" như một phần tất yếu của quá trình trưởng thành.

Từ "con đường một chiều" đến bước ngoặt bất ngờ

Nhân vật chính tốt nghiệp Đại học Loyola Chicago với tấm bằng Tài chính, từng trải qua bốn mùa hè làm thực tập sinh phân tích tài chính tại một công ty y tế lớn. Những trải nghiệm đó tốt đẹp, nhưng lại khiến anh tin rằng vận mệnh của mình đã được định sẵn — và mọi hướng đi ngoài "con đường một chiều" ấy đều là lãng phí thời gian đã đầu tư.

Bước ngoặt đến trong những học kỳ cuối, khi anh tình cờ biết đến n8n — một công cụ tự động hóa quy trình làm việc mã nguồn mở — qua mạng xã hội và những người sáng tạo nội dung về năng suất. Nghe theo "cơn sốt", anh đăng ký, mở công cụ lên và bị choáng ngợp bởi một khung vẽ trống với hàng trăm nút lệnh, trình kích hoạt và đầu vào mà anh không biết dùng thế nào.

"Tôi đã tự nhủ: 'Chúa ơi, mình ngốc thật' — chỉ vì không thể hiển nhiên biết phải xây dựng cái gì trước tiên."

Những câu hỏi ngớ ngẩn mà ai mới bắt đầu cũng từng hỏi

Anh liệt kê những câu hỏi đầu tiên của mình: Nút HTTP để làm gì? API key là gì? Tại sao mọi thứ lại cần API key? Liệu kỹ năng lập trình có phải là nút thắt lớn nhất? Với những người đã quen với thế giới kỹ thuật, đây là kiến thức nhập môn cơ bản, nhưng với một người chỉ quen với bảng tính và mô hình định lượng, chúng hoàn toàn xa lạ.

Thay vì bỏ cuộc và hủy gói đăng ký, anh tự nhủ một câu đơn giản: "Im đi và cố gắng tìm ra cách làm." Đây chính là khoảnh khắc anh gọi là "bật chế độ ngốc nghếch có chủ đích" — chấp nhận rằng mình không biết, để rồi kiên trì học hỏi.

Cái bẫy "tutorial limbo" — học mãi mà không làm

Một trong những bài học đắt giá nhất là tác hại của việc dành quá nhiều thời gian xem hướng dẫn, đọc bài viết và nghiên cứu thay vì thực sự bắt tay vào làm. Anh gọi đây là "tutorial limbo" — trạng thái lơ lửng trong các khóa học, cảm giác dopamine dễ chịu khi nghĩ rằng mình đang học kỹ năng mới, nhưng thực chất lại chẳng tiến bộ bao nhiêu.

Nguy hiểm hơn, anh liên tục tiếp xúc với những kết quả đỉnh cao mà chỉ những người có hàng tháng, thậm chí hàng năm kinh nghiệm mới đạt được. Điều này giết chết động lực và khiến anh tê liệt trong sự hoài nghi bản thân. Trong thời đại mạng xã hội đầy rẫy những "chuyên gia" tự phong, không phải ai khoe thành tích cũng đáng tin.

"Năng lực bị lãng phí tồn tại và phát triển mạnh mẽ nhờ vào những người mắc kẹt trong vòng lặp limbo."

Bước nhỏ đầu tiên: Quy trình "ngớ ngẩn" nhưng chạy được

Quy trình đầu tiên của anh cực kỳ đơn giản: một luồng gửi thông báo Slack khi anh nhận được email phản hồi về công việc đã ứng tuyển tại Google. Có thể làm điều này dễ dàng bằng cách cài đặt thông báo trên trang tuyển dụng? Chắc chắn rồi. Nhưng điểm mấu chốt là bắt đầu và tạo ra thứ gì đó hoạt động được.

Anh nhận được thông báo về việc bị từ chối qua Slack với các tín hiệu thực thi màu xanh bên cạnh. Thành công — theo đúng nghĩa đen của một bước khởi đầu.

Những bước tiến thực sự

Sau đó, gần như từ thứ Hai đến Chủ nhật, anh dành thời gian rảnh để xây dựng các quy trình ngẫu nhiên với những nút chưa từng dùng, chỉ để cải thiện kỹ năng. Sau hai tháng liên tục làm hỏng mọi thứ và không xem nội dung về tự động hóa ngoài việc tra cứu cách sửa lỗi, anh bắt đầu tạo ra những quy trình phức tạp hơn:

• Tự động tìm việc kích hoạt qua tin nhắn Slack: Lấy CV hiện tại và file Excel theo dõi quá trình tìm việc từ Google Drive, dùng tích hợp Gemini để tìm các vị trí phù hợp chưa ứng tuyển, kèm theo lời khuyên từ dữ liệu của trung tâm hướng nghiệp.

• Săn hàng trên eBay: Chạy mỗi 5 phút (chỉ khả thi sau khi chuyển quy trình sang máy chủ tự lưu trữ với số lần thực thi không giới hạn), gọi API eBay cho các sản phẩm chỉ định, chấm điểm các tin đăng dựa trên tiêu chí "hời" sau khi trừ phí vận chuyển, phí người bán và giá trung bình của 10 lần bán gần nhất. Các ưu đãi được gửi về Telegram kèm mức lợi nhuận dự kiến.

• Giám sát tồn kho cho một cửa hàng cần sa hợp pháp ở South Loop, Chicago: Theo dõi tồn kho trực tiếp của đối thủ gần đó ba lần mỗi ngày, xử lý và chuẩn hóa dữ liệu đổ về bảng Excel để phân tích chiến lược giá và dòng lợi nhuận ước tính. Mỗi lần thực thi được lưu vào PostgreSQL để tạo lịch sử có thể truy vấn.

• Hai quy trình cho cuộc thi giao dịch CME: Một luồng kích hoạt 15 phút trước khi báo cáo lạm phát (CPI) hàng tháng được công bố, lấy giá hợp đồng tương lai từ Yahoo Finance để lập kế hoạch mua/bán sơ bộ, rồi cập nhật sau khi so sánh số liệu thực tế từ API của BLS. Luồng thứ hai xử lý tin tức và tiêu đề từ các nguồn chỉ định ngay khi chúng được phát hành, chấm điểm từ khóa bằng JavaScript theo trọng số kế hoạch giao dịch.

Kiến thức thu được sau hàng trăm quy trình

Gần 50% trong số hàng trăm quy trình anh tạo ra không hoạt động, bị bỏ dở hoặc không có ứng dụng thực tế. Nhưng chính nhờ đó, anh học được vô số kiến thức kỹ thuật mà trước đây chưa từng nghĩ mình sẽ chạm tới:

• REST API và xác thực (API key, OAuth 2.0)
• Định dạng JSON, phân tích cú pháp và ánh xạ dữ liệu
• Dịch ngược API không có tài liệu (DevTools, cURL, file .har)
• Web scraping
• JavaScript và biểu thức chính quy
• Webhook, polling và trình kích hoạt cron
• AI agent với gọi công cụ (tool calling), kỹ thuật đặt lệnh (prompt engineering) và bộ nhớ sâu
• RAG (truy xuất tăng cường sinh) trong agent — embedding và vector store
• MCP server
• Tự lưu trữ trên tên miền riêng

"Đọc lại danh sách đó khi đang gõ những dòng này khiến tôi vô cùng tự hào về bản thân."

Bài học lớn nhất: Cứ bắt đầu, mặc kệ tiếng ồn

Theo anh, phần khó nhất của cả quá trình không phải là đối mặt với thất bại, mà là bắt đầu. Có vô số yếu tố khiến người ta chần chừ: những bài đăng của kỹ sư phần mềm gọi người dùng n8n là "kẻ bán khóa học kiếm tiền nhanh", những bình luận kiểu "tự động hóa n8n đã hết thời", hay những phản hồi trịch thượng dưới câu hỏi của người mới.

Anh nhấn mạnh rằng lời khuyên từ người khác không phải lúc nào cũng phổ quát hay áp dụng được cho mình. Khi cố gắng cải thiện bản thân, mọi thứ bạn tiêu thụ đều có ý nghĩa — và nếu dành quá nhiều thời gian tiêu thụ những gì hiệu quả với người khác, bạn sẽ không bao giờ trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình.

Hiện tại: Những cơ hội không tưởng

Đến nay, những bài học từ hành trình đó đã lan tỏa tích cực vào cuộc sống của anh. Kỹ năng viết script và xử lý dữ liệu anh tích lũy đã dẫn đến nhiều dự án kinh doanh được hỗ trợ bởi lập trình bằng AI agent, tất cả đều do anh vận hành khi còn là sinh viên.

Dự án lớn nhất của anh — và bản MVP của nó — đã giúp anh được nhận vào vườn ươm khởi nghiệp công nghệ hàng đầu Chicago ở giai đoạn đầu. Được bao quanh bởi những bộ óc sáng giá nhất ngay tại quê nhà, được học hỏi từ họ mà không bị phán xét, đã đẩy anh vượt xa những gì anh từng nghĩ là khả thi.

"Những con đường mà một năm trước không hề tồn tại với tôi chỉ đến sau khi tôi quyết định bằng lòng với cảm giác ngốc nghếch."

Câu chuyện này đặc biệt có ý nghĩa với nhiều bạn trẻ Việt Nam — những người thường bị áp lực bởi "con đường một chiều" từ gia đình và xã hội, và đang tìm cách bước vào lĩnh vực công nghệ từ một xuất phát điểm khác biệt. Thông điệp rất rõ ràng: không cần xuất phát điểm hoàn hảo, chỉ cần dám bắt đầu và kiên trì làm hỏng mọi thứ cho đến khi làm đúng.