Súng đầu tiên do AI tạo ra đã xuất hiện: WASP và cuộc tranh cãi về 'súng bóng ma'

Cody Wilson, nhà hoạt động ủng hộ quyền sở hữu súng và từng tạo ra khẩu súng in 3D đầu tiên vào năm 2013, vừa tuyên bố một cột mốc mới: khẩu súng đầu tiên do AI tạo ra, mang tên WASP. Được thiết kế bởi mô hình AI tự phát triển có tên GatGPT, khẩu súng này đã bắn thành công hai trong ba lần thử nghiệm tại trụ sở Defense Distributed ở Austin, Texas.

Sự kiện này làm dấy lên lo ngại sâu sắc về an toàn công cộng, đặc biệt khi AI có thể hạ thấp rào cản kỹ thuật để bất kỳ ai cũng có thể chế tạo vũ khí chỉ bằng vài câu lệnh.

Khẩu súng WASP do AI tạo ra

WASP là gì và nó hoạt động ra sao?

Về bản chất, WASP là một khẩu súng ngắn cỡ .22 caliber in 3D, bao gồm một nòng súng gắn vào hộp nhựa có lò xo. Thiết kế thô sơ của nó gợi nhớ đến khẩu "Liberator" — mẫu súng in 3D một phát mà chính Wilson từng tạo ra — nhưng mang những nét kỳ dị đặc trưng của AI, chẳng hạn như phần tay cầm phồng lên, tròn trịa và không thực sự vừa với bàn tay con người.

Trong buổi thử nghiệm, Wilson và cộng sự kẹp khẩu súng vào một giá đỡ tự chế, hướng về sườn dốc xanh phía sau khu dân cư. Một sợi dây đen dài nối từ cò súng đến Wilson, người ngồi cách đó khoảng 3 mét sau tấm khiên chống bạo động của cảnh sát.

Lần bắn đầu tiên thất bại — chỉ phát ra tiếng "tách" khô khốc. Wilson cho biết kim hỏa đã đập vào viên đạn nhưng không kích nổ ngòi. Sau khi khắc phục, lần thử thứ hai tạo ra tiếng nổ "bốp" sắc gọn như tiếng pháo, xuyên thủng một lỗ ở góc trên bên trái tấm bia carton. Lần thứ ba, Wilson tự tay bóp cò và bắn trượt, hơi cao. Tổng kết: WASP bắn thành công hai trên ba phát.

GatGPT: Cỗ máy tạo ra súng

Điểm mấu chốt mà Wilson muốn nhấn mạnh không nằm ở khẩu súng cụ thể, mà ở mô hình AI đằng sau nó.

"Tôi cho rằng thứ chúng tôi tạo ra không phải là một khẩu súng do AI tạo ra, mà là một AI có thể tạo ra súng."

GatGPT là một mô hình tùy chỉnh được huấn luyện trên kho dữ liệu súng khổng lồ của DEFCAD — dự án do Wilson lãnh đạo từ năm 2012, hiện là kho lưu trữ trực tuyến lớn nhất thế giới về các tệp thiết kế súng và linh kiện số. Thay vì trả lời về công thức nấu ăn hay kế hoạch du lịch, mô hình này giải đáp các câu hỏi về vũ khí và giúp người dùng chọn đúng linh kiện để chế tạo.

Toàn bộ quá trình phát triển WASP — từ tên gọi đến các điều chỉnh an toàn (một thiết kế tay cầm ban đầu có thể khiến ai đó mất ngón tay) — đều là kết quả của cuộc đối thoại bằng ngôn ngữ tự nhiên giữa mô hình và người dùng. Nói cách khác, đây là một khẩu súng được "vibe-code".

Nhật ký trò chuyện cho thấy một nhân viên đã yêu cầu AI tạo thiết kế mới dựa trên mẫu "Ergo Harlot" — vốn là biến thể của mẫu "Harlot" phổ biến hơn. AI đưa ra kế hoạch cho thiết kế mới tên WASP với sáu thay đổi chính, gồm nòng dài hơn và tay cầm gồm ba thùy tròn có rãnh. Sau khi được duyệt, mô hình kiểm tra và thử nghiệm từng linh kiện, tương tự cách các tác nhân lập trình AI như Claude Code xử lý danh sách công việc khi viết ứng dụng.

Nhóm sau đó in WASP tại văn phòng bằng máy in Bambu Lab với nhựa filament tiêu chuẩn, cùng một số chi tiết kim loại cho kim hỏa và nòng súng. Quá trình in mất khoảng sáu giờ.

Mục tiêu tự vẽ ở sân sau trụ sở Defense Distributed

Giới chuyên gia nói gì?

Các chuyên gia vũ khí tỏ ra hoài nghi về chất lượng thực sự của WASP.

Ashley Hlebinsky, nhà sử học vũ khí và người sáng lập công ty tư vấn The Gun Code, nhận xét rằng có nhiều lựa chọn thiết kế kỳ lạ: AI dường như bắt đầu làm vành bảo vệ cò (phần vòng bảo vệ ngón tay người bắn) nhưng không hoàn thiện, để lộ cò súng mà không rõ lý do. Khẩu súng cũng dường như vay mượn kiểu tay cầm "beavertail" hiện đại nhưng lại đảo ngược phần tay cầm một cách kỳ quặc.

"Nó khiến tôi nhớ đến những lần tôi yêu cầu AI vẽ một khẩu súng, nó làm gần xong nhưng thiếu mất vài bộ phận kỳ lạ."

Jonathan Ferguson, người phụ trách vũ khí tại Bảo tàng Royal Armouries ở Leeds, Anh, thẳng thắn hơn:

"Về mặt kỹ thuật, tôi sẽ không gọi đây là một khẩu súng 'lành mạnh' hay 'tốt'. Nó có vẻ không thoải mái khi cầm hay dễ ngắm, và dựa trên thử nghiệm, dường như chỉ hoạt động ở mức tối thiểu."

Ông cũng bất ngờ rằng generative AI vào năm 2026 lại chỉ đạt kết quả này: "Có những thước ngắm vô dụng không thể hoạt động, vành bảo vệ cò hở, và tay cầm có hình dạng kỳ lạ."

Mối lo về an toàn công cộng

Vấn đề nghiêm trọng nhất mà WASP đặt ra nằm ở rào cản kỹ thuật bị hạ thấp.

Việc sản xuất súng in 3D vốn đòi hỏi kiến thức kỹ thuật nhất định. Nhưng với GatGPT, một người mới chỉ cần vài câu lệnh cũng có thể tạo ra súng.

"[Wilson] thừa nhận mục tiêu ở đây là hạ thấp rào cản để bất kỳ ai, bất kể tình trạng kiểm tra lý lịch hay điều kiện pháp lý, cũng có thể sở hữu súng," Justin Wagner, phó chủ tịch cấp cao phụ trách pháp luật của Everytown, nói với The Verge.

Everytown đã đóng vai trò nổi bật trong việc vận động cho hai đạo luật mới được thông qua tại New York và California, yêu cầu các nhà sản xuất máy in 3D cài đặt phần mềm chặn vũ khí — có khả năng phát hiện súng hoặc linh kiện súng và ngăn chặn trước khi in. Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn đặt câu hỏi liệu những biện pháp này có thực sự hiệu quả.

Đáng chú ý, WASP ra đời ngay sau nỗ lực của Wilson nhằm gây khó khăn cho công nghệ chặn vũ khí. Vào tháng 8, ông bắt đầu triển khai công cụ "Hochulization" (một cách châm biếm Thống đốc New York Kathy Hochul), được cho là tinh chỉnh mã băm (hash) của tệp, khiến hệ thống phát hiện dựa trên hash không theo kịp. Đến cuối tháng 9, Wilson tuyên bố người dùng đã "Hochulize" hơn 26.000 tệp.

Một thiết kế súng do AI tạo ra cũng sẽ không được nhận diện ngay trong cơ sở dữ liệu phát hiện súng, bởi nó chưa từng tồn tại trước đó. Các phần mềm phát hiện súng tinh vi hơn sử dụng AI để dự đoán liệu một tệp có phải súng hay linh kiện súng trước khi in — nhưng liệu chúng có nhận diện được một thiết kế AI kỳ dị đến vậy hay không vẫn còn bỏ ngỏ.

Điều gì tiếp theo?

Wilson tự tin rằng thiết kế của AI sẽ cải thiện cả về chức năng lẫn tính độc đáo khi kho dữ liệu DEFCAD mở rộng. Ông dự đoán những tiến bộ lớn nhất sẽ đến từ việc người dùng trò chuyện với mô hình và thúc đẩy nó tinh chỉnh lựa chọn.

"Đây là suy nghĩ song song tự phát. Tôi nghĩ bạn sẽ thấy các chu kỳ này nhanh hơn nhờ AI."

Tuy nhiên, người hoài nghi sẽ cho rằng nguồn gốc của WASP như một bản phối lại của thiết kế trước đó khiến tuyên bố về tính nguyên bản trở nên lung lay. Giống như nhiều kịch bản phim AI nửa vời hay tác phẩm generative art vụng về, WASP gợi lên cảm giác quen thuộc của "AI slop" — nhưng lần này hiện thân trong thế giới thực. Ngay cả Wilson cũng thừa nhận nó trông hơi giống một khẩu súng trong game Fortnite.

Dù vậy, Wilson vẫn khẳng định WASP về cơ bản là một sáng tạo của AI và ông không hoàn toàn chịu trách nhiệm về nó, dù chính lệnh của nhóm ông dẫn đến sự ra đời của nó. Lập luận này gắn với quan điểm mà Wilson theo đuổi suốt gần một thập kỷ trong các cuộc chiến pháp lý: các tệp thiết kế súng là ngôn luận được bảo vệ.

"Thứ này sống trước hết như một sinh vật số."