Tác giả Photopea tố GitHub phớt lờ đơn kiện bản quyền suốt một tháng

Một nhà phát triển phần mềm nổi tiếng vừa lên tiếng phàn nàn rằng GitHub đã từ chối gỡ bỏ hàng chục kho mã chứa bản sao trái phép của phần mềm ông tạo ra, bất chấp đơn khiếu nại bản quyền được gửi từ cả tháng trước. Câu chuyện đặt ra câu hỏi lớn về việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với phần mềm chạy trên trình duyệt trong kỷ nguyên AI.

Chuyện gì đã xảy ra?

Ivan Kutskir, cha đẻ của Photopea — trình chỉnh sửa ảnh chạy trực tiếp trên trình duyệt web — cho biết nhiều người đã dùng các mô hình AI để lấy mã nguồn JavaScript từ website của ông, gỡ bỏ toàn bộ quảng cáo, rồi đăng tải sản phẩm "mới" đó lên GitHub cho mọi người tải về. Hiện có hàng chục kho mã như vậy tồn tại công khai trên nền tảng này.

"Tôi muốn website của mình là nguồn duy nhất cung cấp phiên bản ổn định của Photopea" — nhà phát triển chia sẻ.

Hệ quả không chỉ dừng ở thiệt hại về doanh thu quảng cáo. Ông Kutskir tiết lộ mình từng nhận được email từ người dùng phàn nàn về lỗi trong Photopea, và phải mất vài lần trao đổi mới phát hiện ra họ đang dùng bản sao chép từ nơi khác chứ không phải Photopea.com. Điều này trực tiếp làm tổn hại đến uy tín của sản phẩm chính chủ.

GitHub trả lời ra sao?

Nhà phát triển đã gửi đơn khiếu nại theo luật bản quyền kỹ thuật số DMCA lên GitHub. Một tháng sau, ông nhận được phản hồi:

"Cảm ơn bạn đã gửi thông báo gỡ bỏ theo DMCA. Chúng tôi đã xem xét thông tin bạn cung cấp, và dựa trên các dữ kiện được trình bày, chúng tôi không thể xác nhận có hành vi vi phạm Mục 1201 Bộ luật Hoa Kỳ số 17."

Đáng chú ý, Mục 1201 là điều khoản chống né tránh các biện pháp kiểm soát truy cập kỹ thuật số, chứ không trực tiếp liên quan đến hành vi sao chép mã nguồn. Ông Kutskir bày tỏ nghi ngờ rằng không có nhân viên thật sự nào xem xét đơn của mình, mà hệ thống chỉ gửi phản hồi tự động cho phần lớn người khiếu nại.

Góc nhìn từ cộng đồng công nghệ

Sự việc nhanh chóng thu hút sự chú ý trên diễn đàn công nghệ Hacker News, với nhiều ý kiến trái chiều.

Một số người cho rằng nhà phát triển nên tập trung vào thương hiệu và nhãn hiệu thay vì chỉ dựa vào bản quyền mã nguồn:

• Nhãn hiệu giúp chống lại những kẻ mạo danh, sao chép công cụ và logo Photopea
• Nhãn hiệu cũng giúp xử lý các khiếu nại của người dùng về sản phẩm bị chỉnh sửa
• Tuy nhiên, nhãn hiệu không giúp ích khi ai đó sao chép mã nguồn rồi phát hành dưới tên khác

Theo các chuyên gia pháp lý, để có cơ sở pháp lý vững chắc, nhà phát triển cần kết hợp cả bản quyền lẫn nhãn hiệu. Việc theo đuổi cả hai hướng có thể tốn kém, nhưng sẽ buộc các nền tảng lớn phải tuân thủ yêu cầu gỡ bỏ.

Bài toán khó trong thời đại AI

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ mã nguồn của Photopea chạy trên trình duyệt, nghĩa là về mặt kỹ thuật, nó phần nào "mở" với bất kỳ ai biết cách truy cập. Điều này khiến việc bảo vệ trở nên đặc biệt khó khăn.

Ông Kutskir phản bác quan điểm cho rằng "AI giờ có thể viết mọi loại mã", nhấn mạnh rằng Photopea là hàng trăm nghìn dòng mã cực kỳ phức tạp, thứ mà AI không thể viết ra trong một lần hay thậm chí trong một ngày. Theo ông, những kẻ đăng tải sản phẩm sao chép đã lấy cắp mã từ Photopea và xây dựng sản phẩm dựa trên đó.

Cộng đồng cũng chỉ ra một nghịch lý: nếu gỡ được vài chục kho mã, có thể sẽ có hàng trăm kho mã khác mọc lên thay thế. Đây là cuộc chiến dai dẳng mà nhiều nhà phát triển phần mềm web đang phải đối mặt.

Ý nghĩa với cộng đồng lập trình viên Việt Nam

Câu chuyện của Photopea là lời cảnh tỉnh cho các nhà phát triển phần mềm, đặc biệt là những ai xây dựng sản phẩm chạy trên nền tảng web — nơi mã nguồn phía máy khách dễ bị truy cập và sao chép nhất.

Đối với các startup công nghệ Việt Nam đang phát triển sản phẩm web, việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu và ghi rõ điều khoản bản quyền ngay từ đầu là bước đi cần thiết. Khi gặp hành vi xâm phạm, việc thu thập bằng chứng đầy đủ và cân nhắc sự hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp có thể hiệu quả hơn nhiều so với việc chỉ gửi đơn khiếu nại tự động qua các nền tảng.

Trường hợp này cũng cho thấy các nền tảng lưu trữ mã nguồn lớn như GitHub đang gặp khó khăn trong việc phân biệt giữa mã nguồn mở hợp pháp, sản phẩm phái sinh và hành vi sao chép trái phép — một vấn đề sẽ ngày càng nan giải khi AI tạo mã ngày càng phổ biến.