Tôi Chỉ Muốn Tìm Kiếm

Hồi những năm 2000, thành thạo tìm kiếm là một kỹ năng sống quý giá. Chúng tôi học cách dùng từ khóa chính xác, dấu ngoặc kép và đủ mọi toán tử tìm kiếm. "Google-fu" là thứ phải khổ luyện mới có (tôi từng đọc cả sách hướng dẫn) và nó giúp tôi giải quyết vô số chuyện trong cuộc sống.

Tìm kiếm trên web hiện đại đầy rẫy kết quả nhiễu

Nhưng tìm kiếm ngày nay lại là một mớ hỗn độn. Nó đã chuyển từ việc "truy xuất thông tin" sang "gợi ý theo mức độ liên quan" — và điều đó thật tệ. Tôi không chỉ nói về tìm kiếm web, vốn đã dao động giữa "giúp tôi tìm link sản phẩm" đến "hơi hữu ích nếu bạn lờ đi đám spam SEO". Tôi đang than phiền về chất lượng tìm kiếm tồi tệ ngay bên trong email, các sàn thương mại điện tử và ứng dụng nhắn tin. Tôi than phiền rằng người dùng đang dần mất quyền kiểm soát thứ mà họ coi là "một kết quả tìm kiếm".

Nỗi đau mang tên "gợi ý thông minh"

Chiếc AV receiver của tôi vừa chết cách đây vài tuần. Không to tát gì, dù nó đã ngừng hỗ trợ. Tôi chỉ muốn tìm model đó được bán phụ tùng để thay linh kiện. Và tôi cá rằng bạn sẽ bị nhấn chìm trong danh sách sản phẩm cùng thương hiệu, chứ không phải model bạn cần — ngay cả khi bạn gõ chính xác mã model trong dấu ngoặc kép. Vấn đề này không chỉ giới hạn ở thiết bị âm thanh hiếm. Tìm kiếm bất kỳ món hàng nào không dư thừa cũng đồng nghĩa với việc dấu ngoặc kép bị phớt lờ, còn thuật toán thì suy diễn lung tung.

Tìm kiếm trên các nền tảng thương mại điện tử thường trả về kết quả không đúng ý người dùng

YouTube và Gmail: Nỗi ám ảnh của người dùng

Trên YouTube, muốn tìm video bạn phải lướt qua cả hai hàng Shorts, "Người khác cũng xem", "Khám phá thêm" trước khi thấy kết quả thật. Bộ lọc thời gian cũng biến mất: không chọn được khoảng ngày, không sắp xếp theo ngày, hay lọc video trong vòng một giờ qua để xem tin nóng.

Gmail lại là một câu chuyện khác. Bạn dán chính xác số hóa đơn hoặc tên người trong dấu ngoặc kép nhưng không ra kết quả. Liệu đây là lỗi kỹ thuật thật sự, hay Gmail đã lặng lẽ chuyển tôi về chế độ "Phù hợp nhất" một lần nữa?

Vì sao mọi thứ lại như vậy?

Tôi biết, quy mô mà các dịch vụ này vận hành là khổng lồ. Việc tìm kiếm toàn văn trên hàng tỷ hộp thư là cực kỳ tốn kém tính toán. Bạn phải lập chỉ mục cho hàng tỷ email và tài liệu đính kèm, giữ chỉ mục đó luôn mới, và trả về câu trả lời trong vài mili giây. Đến một lúc nào đó, tôi có thể hình dung ai đó nhìn vào tất cả rồi nghĩ: "Hay ta chỉ hiển thị kết quả mà ta nghĩ người dùng muốn?"

Góc nhìn "en-shittification" (suy thoái chất lượng sản phẩm) có lẽ hơi hoài nghi và đơn giản hóa. Có thể đây thực sự là sự tiến hóa tự nhiên của việc cải thiện tìm kiếm — khi "mức độ liên quan" trở nên hữu ích hơn so với khớp chính xác đối với đa số người dùng, và các mặc định chạy theo chỉ số đó. Vấn đề là ngày càng không có chế độ nào cho những người biết chính xác họ cần gì và chỉ muốn đúng thứ đó.

Điều mà tôi (và có thể cả bạn) thực sự muốn

Vậy viết bài này để làm gì? Tôi muốn các quản lý sản phẩm (PM) đang tìm kiếm ý tưởng biết rằng: tôi sẵn sàng trả tiền cho một tính năng tìm kiếm tốt hơn — thứ giúp tôi tìm đúng thứ tôi cần thay vì tối ưu hóa một con số nào đó. Hãy cho tôi một nút gạt "chỉ khớp nguyên văn". Hãy bỏ đi những gợi ý mơ hồ, ngừng đoán ngữ nghĩa, và chỉ cần chạy một lệnh grep ngớ ngẩn, đáng tin cậy trên dữ liệu của tôi thôi.

Tôi chỉ muốn tìm kiếm. Không cần gợi ý, không cần đề xuất. Chỉ cần đúng những gì tôi gõ vào.

Nếu bạn đang xây dựng một thứ gì đó thú vị và cần thêm một đôi tay để hoàn thiện sản phẩm, hoặc chỉ muốn chào hỏi, hãy liên hệ với tôi. Hộp thư của tôi luôn mở.