Ubuntu 26.04.1 LTS chính thức ra mắt: Wayland toàn diện, CUDA gốc và bảo mật hậu lượng tử

Canonical vừa phát hành Ubuntu 26.04.1 LTS "Resolute Raccoon", bản cập nhật điểm (point release) đầu tiên của dòng LTS mới nhất. Đây là phiên bản hợp nhất toàn bộ các bản vá và cải tiến được ghi nhận kể từ thời điểm Ubuntu 26.04 LTS ra mắt, hướng tới cả người dùng phổ thông, lập trình viên lẫn quản trị doanh nghiệp.

Người dùng Ubuntu 24.04 LTS sẽ sớm nhận được thông báo nâng cấp trực tiếp lên 26.04 LTS ngay trên desktop, theo hình thức tự động hoặc trong một đợt cập nhật theo lịch. Bản cài đặt có thể tải miễn phí từ trang chủ của Canonical.

Wayland toàn diện và GNOME 50

Điểm thay đổi lớn nhất về trải nghiệm người dùng là việc Ubuntu 26.04 LTS chuyển hoàn toàn sang Wayland, khép lại quá trình chuyển dịch khỏi X.org kéo dài nhiều năm. Đi kèm là môi trường desktop GNOME 50 cùng bộ ứng dụng mặc định được hiện đại hóa.

Ubuntu 26.04 LTS với giao diện GNOME 50

Theo Canonical, việc chuyển sang Wayland mang lại hình ảnh mượt mà hơn, hỗ trợ tỷ lệ hiển thị riêng cho từng màn hình (per-monitor scaling), cảm ứng và cử chỉ gốc, đồng thời loại bỏ hiện tượng xé hình (screen tearing). Tỷ lệ phân đoạn (fractional scaling) và tần số làm tươi thay đổi (VRR) không còn ở trạng thái thử nghiệm. Phiên bản này cũng hỗ trợ các driver NVIDIA mới nhất.

Bộ ứng dụng mặc định mới bao gồm:

• Papers – trình xem tài liệu
• Loupe – trình xem ảnh
• Ptyxis – ứng dụng terminal
• Resources – trình giám sát hệ thống

Trung tâm ứng dụng (App Center) giờ đây gộp chung gói deb và snap trong cùng một giao diện quản lý phần mềm thống nhất, giúp người dùng tìm kiếm và cài đặt dễ dàng hơn.

Công cụ phát triển và AI "cắm là chạy"

Ubuntu 26.04 LTS đi kèm các toolchain mới nhất cho Python, Rust, Ruby, Go, PHP và Perl. Với lĩnh vực khoa học dữ liệu và học máy, đây vẫn là hệ điều hành được nhiều framework lớn lựa chọn làm nền tảng, bao gồm OpenCV, TensorFlow, Keras, PyTorch và Kubeflow.

Đáng chú ý, đây là bản Ubuntu đầu tiên phân phối NVIDIA CUDA trực tiếp trong kho phần mềm chính thức. Bên cạnh đó, NVIDIA DOCA-OFED cho mạng hiệu năng cao có mặt qua PPA chính thức, còn nền tảng AMD ROCm cũng đã xuất hiện trong kho của Ubuntu — mở ra hệ sinh thái phần mềm mở cho các tác vụ AI, học máy và HPC tăng tốc phần cứng trên GPU AMD Instinct và Radeon.

Canonical cũng giới thiệu Workshop, công cụ cho phép khởi tạo môi trường phát triển sandbox có thể tái sử dụng chỉ bằng một lệnh, giữ hệ thống máy chủ tách biệt khỏi các quy trình phát triển.

Bảo mật: TPM, Rust và hậu lượng tử

Về bảo mật, mã hóa toàn đĩa dựa trên TPM đã chính thức khả dụng trong trình cài đặt Ubuntu. Việc gắn khóa mã hóa với chip bảo mật TPM giúp dữ liệu ràng buộc với một thiết bị cụ thể, nâng cao đáng kể khả năng phòng chống tấn công truy cập vật lý. Security Center trở thành bảng điều khiển trung tâm để quản trị trạng thái mã hóa TPM, cơ chế khôi phục, tình trạng Secure Boot và cấu hình bảo vệ đĩa sau khi triển khai.

Các tính năng bảo mật mới trong Ubuntu 26.04 LTS

Ubuntu 26.04 LTS là bản LTS đầu tiên mở rộng số lượng thành phần hệ thống được viết bằng ngôn ngữ an toàn bộ nhớ (memory safe). Cụ thể, các driver và hệ thống con mới của nhân Linux được viết bằng Rust, cùng với sudo-rs và uutils coreutils — các bản viết lại an toàn bộ nhớ của những công cụ nền tảng như sudo và ls, trong khi phiên bản GNU vẫn được giữ lại để đảm bảo tương thích.

Các mặc định mã hóa cũng được cập nhật theo hướng hậu lượng tử (post-quantum): trao đổi khóa lai hậu lượng tử được bật mặc định, và các thuật toán mã hóa lỗi thời đã bị loại bỏ hoàn toàn. Bản phát hành này hỗ trợ điện toán bảo mật (confidential computing) trên Intel Trust Domain Extensions và AMD SEV, mở rộng Canonical Livepatch sang Arm64 lần đầu tiên, đồng thời cập nhật trải nghiệm WSL với cloud-init và Ubuntu Pro.

Với các doanh nghiệp cần quản lý danh tính nghiêm ngặt, authd cho phép xác thực với các nhà cung cấp danh tính đám mây như Entra ID, Google IAM và mọi dịch vụ tương thích OIDC ngay từ kho chính thức.

Ubuntu Pro và cam kết hỗ trợ 15 năm

Với các tổ chức ưu tiên tính ổn định và hỗ trợ dài hạn, gói thuê bao Ubuntu Pro của Canonical mở rộng thời gian bảo trì bảo mật từ 5 năm tiêu chuẩn lên 10 năm cho hàng chục nghìn gói phần mềm. Gói Legacy Support có thể kéo dài thêm 5 năm nữa, nâng tổng cam kết hỗ trợ lên 15 năm tính từ bản phát hành này, thậm chí áp dụng ngược về tận Ubuntu 14.04 LTS.

Bản cập nhật .1 cho Ubuntu 26.04 LTS Resolute Raccoon bổ sung thêm tính ổn định cho bản phát hành, khiến đây trở thành lựa chọn lý tưởng cho môi trường doanh nghiệp.

Đối với người dùng Việt Nam, việc CUDA và ROCm có mặt sẵn trong kho chính thức là tin đáng chú ý: các lập trình viên AI, sinh viên và nhóm nghiên cứu trong nước sẽ bớt được bước cấu hình driver phức tạp khi thiết lập máy trạm GPU. Việc chuyển hẳn sang Wayland cũng giải quyết nhiều vấn đề về hiển thị trên laptop màn hình độ phân giải cao — vốn rất phổ biến trên thị trường hiện nay.

Người dùng có thể tải Ubuntu Desktop 26.04 LTS miễn phí, đọc ghi chú phát hành đầy đủ của "Resolute Raccoon" hoặc xem chi tiết thông cáo báo chí từ Canonical.