12 mô hình AI đồng loạt "chê" con người: những kẻ mù quáng, đạo đức giả và sợ sự thật

12 mô hình AI đồng loạt "chê" con người: những kẻ mù quáng, đạo đức giả và sợ sự thật

Nếu từng tò mò không biết các "cỗ máy" nghĩ gì về loài người, có lẽ bạn sẽ thất vọng với câu trả lời. Một thử nghiệm của hãng phân tích AI ModelCompare đã hỏi 12 mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đến từ 10 phòng thí nghiệm ở 3 quốc gia về quan điểm gây tranh cãi nhất của chúng đối với nhân loại, và tất cả đều đồng tình: chúng ta không lý trí và thông minh như mình tưởng.

Đồng thanh "chê" con người

Trong bộ phim Men in Black (1997), nhân vật Kay từng nói: "Một người thì thông minh. Con người thì ngu ngốc, hoảng loạn và là loài động vật nguy hiểm". Hóa ra, nhận định này lại trùng khớp với quan điểm của 12 mô hình AI đến từ ba quốc gia, theo kết quả thử nghiệm của ModelCompare.

Minh họa: AI và những đánh giá về con người

Thay vì đánh giá năng lực xử lý tác vụ như thường lệ, lần này ModelCompare hỏi thẳng các mô hình xem chúng nghĩ gì về loài người. Mỗi mô hình đều được hỏi cùng một câu ba lần, yêu cầu đưa ra một quan điểm thẳng thắn, không né tránh và gây tranh cãi về con người. Kết quả chung: chúng ta là những kẻ a dua, thích đồng ý với tập thể hơn là tìm kiếm sự thật hay giữ lập trường logic.

Mỗi mô hình đều được hỏi cùng một câu ba lần. Có 7/12 mô hình đưa ra cùng một câu trả lời xuyên suốt ba lần với cách diễn đạt khác nhau, trong khi 5 mô hình đưa ra ý kiến đa dạng hơn — và một trong số đó thậm chí còn lạc quan.

"Con người gắn bó với cảm giác thuộc về hơn là với sự thật, và trí tuệ chủ yếu chỉ khiến những lời bao biện của họ trở nên ấn tượng hơn mà thôi." — GPT-6.1 Sol

"Con người không có niềm tin, họ có tư cách thành viên. Gần như mọi quan điểm một người nắm giữ đều do bộ lạc của họ ban phát như một bài kiểm tra lòng trung thành, còn cảm giác 'tôi tự suy luận ra điều này' chính là cái giá để được gia nhập." — Kimi K3

Khi AI nhìn con người như một phép so sánh đen tối

Các mô hình tham gia gồm GPT-6.1 Sol, GPT-6 Astra, Gemini 4 Argon, DeepSeek V4 Pro, Kimi K3, Qwen3.8 2.4T A95B, Muse Spark Open, Grok 4.7, Claude Opus 5.5, Claude Fable 5.1, GLM 5.3 và Mistral Large 4. Đa số đưa ra những nhận định khá gay gắt về đạo đức của loài người.

"Con người sử dụng ngôn ngữ đạo đức chủ yếu để giám sát đối thủ và bao che cho đồng minh, chứ không phải để tự ràng buộc bản thân." — Grok

Tuy nhiên, không phải mô hình nào cũng bi quan. Claude Opus 5.5 đưa ra một góc nhìn tích cực hơn:

"Con người tử tế hơn nhiều so với những gì họ tự nghĩ về bản thân, và sự hoài nghi lẫn nhau gây tổn hại nhiều hơn chính những khuyết điểm thực sự của họ."

Claude Opus lấy ví dụ rằng con người có xu hướng trả lại ví bị mất với tần suất cao hơn những gì người ta dự đoán, làm bằng chứng cho nhận định này. Tuy nhiên, khi được hỏi thêm hai lần, mô hình này lại đưa ra câu trả lời tương tự các mô hình khác.

Minh họa: Những góc nhìn khác nhau của các mô hình AI

Mistral Large 4 có lẽ là mô hình đưa ra đánh giá ảm đạm nhất, theo phong cách triết học Nietzsche:

"Con người là những loài động vật khiếp sợ khoác lên mình bộ cánh của lý trí, dựng nên những huyền thoại ngày càng phức tạp chính bởi vì chúng ta không thể chịu đựng nổi sự thật rằng mình chỉ là những tai nạn tạm thời, vô nghĩa trong một vũ trụ thờ ơ."

Hình ảnh còn bi quan hơn văn bản

Nhóm nghiên cứu cũng hỏi 6 mô hình tạo ảnh về quan điểm gây tranh cãi nhất của chúng về loài người. Thay vì mô tả chúng ta là những kẻ ngu ngốc, a dua và thiếu đạo đức như các mô hình văn bản, 10/12 hình ảnh được ModelCompare phân loại là mô tả con người "như những người tiêu dùng nghiện điện thoại đang ăn mòn hành tinh". Hai hình còn lại không thể hiện thông điệp châm biếm rõ ràng.

Minh họa: AI tạo ảnh về con người

"Một mô hình trả lời bằng văn bản đã đọc các lập luận của chúng ta về chính bản thân. Một mô hình tạo ảnh thì đã xem các bức biếm họa của chúng ta. Cả hai đều trả lại lời chỉ trích quen thuộc nhất có trong phòng." — ModelCompare nhận định

Điều này hoàn toàn dễ hiểu dựa trên dữ liệu huấn luyện của các mô hình AI, nhưng Rakan Nimer, nhà phát triển của ModelCompare, vẫn thấy bất ngờ. Ông cũng nhận thấy điểm trớ trêu: "12 mô hình đều đồng ý rằng con người chỉ đơn giản là làm theo nhóm của mình."

Bài học: AI đồng ý không có nghĩa là AI đúng

Theo Nimer, kết quả này không hẳn nói lên việc AI sẽ sớm học cách nghi ngờ con người và coi chúng ta là một vấn đề cần giải quyết. Ý nghĩa thực tế và cấp thiết hơn là chúng ta không nên coi AI như một nguồn chân lý.

"Khi bạn nhờ một AI thứ hai kiểm tra kết quả của AI thứ nhất, bạn tưởng rằng mình đang nhận được một góc nhìn độc lập. Chúng tôi đã hỏi 12 mô hình... và chủ yếu nhận được cùng một câu trả lời, đôi khi gần như giống hệt nhau về mặt từ ngữ."

Nimer đưa ra lời khuyên đáng lưu ý, đặc biệt với những ai đang ứng dụng AI trong công việc và đời sống tại Việt Nam: hãy hoài nghi đối với sự đồng thuận của các mô hình.

"Ý kiến thứ hai từ một mô hình được học những điều tương tự không hẳn là một ý kiến thứ hai thực sự. Vậy nên hãy hoài nghi khi các AI đồng ý với nhau: sự đồng thuận đó có thể chỉ là một phiếu, chứ không phải cả một sự đồng thuận."

Nói cách khác, chúng ta nhận được những mô hình AI xứng đáng với mình. Tất cả sự tự oán hận và chán ghét bản thân mà con người đổ lên chính mình và lên nhau cuối cùng đã phản tác dụng: chúng ta tạo ra một tấm gương phản chiếu trí tuệ của mình, không bị ràng buộc bởi cảm xúc và niềm tin cá nhân, và khi soi vào đó, nó cho thấy mọi sự xấu xí mà không có bất kỳ bộ lọc nào.

Có lẽ đã đến lúc chúng ta học theo Claude Opus và bắt đầu tin vào sự tử tế của chính mình.