37.500 bản vẽ đường biên giới: Bản đồ thế giới qua trí nhớ con người

Có bao giờ bạn thử vẽ lại bản đồ thế giới từ trí nhớ? Nếu có, bạn sẽ sớm nhận ra mình nhớ sai rất nhiều thứ. Một dự án dữ liệu mang tên The Drawn World đã biến ý tưởng tưởng chừng đơn giản này thành một thử nghiệm quy mô lớn: thu thập 37.500 bản vẽ tay về đường biên giới và bờ biển của các quốc gia, rồi chồng tất cả lên bản đồ thực tế để xem con người ghi nhớ địa lý như thế nào.

Dự án được thực hiện thế nào?

Người dùng tham gia được yêu cầu vẽ lại đường biên giới trên bộ hoặc đường bờ biển của một quốc gia cụ thể, hoàn toàn dựa trên trí nhớ, không được nhìn bản đồ mẫu.

Toàn bộ dữ liệu được chia thành ba nhóm chính:

• D (Daily) – các bản vẽ thuộc thử thách hằng ngày
• LB (Land Border) – các vòng vẽ đường biên giới trên bộ
• C (Coastline) – các vòng vẽ đường bờ biển

Mỗi bản vẽ sau đó được phủ lên đường viền thực tế màu xám, tạo thành những "đám mây nét vẽ" thể hiện mức độ đồng thuận hoặc sai lệch giữa những người tham gia.

Điều bản đồ tiết lộ về trí nhớ con người

Kết quả không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật dữ liệu thú vị, mà còn là một nghiên cứu trực quan về trí nhớ không gian của con người.

Những quốc gia có đường biên giới phức tạp, nhiều khúc cua hoặc từng thay đổi qua các giai đoạn lịch sử thường nhận được những bản vẽ sai lệch rõ rệt nhất.

Một số quan sát đáng chú ý:

• Các quốc gia có hình dạng đặc trưng, dễ nhận diện như Ý, Nhật Bản hay Vương quốc Anh thường được vẽ khá chính xác về tổng thể.
• Các khu vực như Đông Nam Âu, Trung Đông hay Trung Á, nơi biên giới thay đổi liên tục trong lịch sử, lại xuất hiện vô số biến thể khác nhau.
• Đường bờ biển dường như khó nhớ hơn đường biên giới trên bộ, do mức độ chi tiết và các vịnh, bán đảo nhỏ thường bị lược bỏ hoặc phóng đại.

Vì sao dự án này đáng chú ý với người dùng công nghệ?

Đây là một ví dụ điển hình cho xu hướng thu thập dữ liệu cộng đồng quy mô lớn (crowdsourcing) kết hợp với trực quan hóa dữ liệu. Thay vì dùng thuật toán để tạo bản đồ, dự án dùng chính dữ liệu do con người tạo ra để phản ánh cách chúng ta nhìn nhận thế giới.

Cách tiếp cận này cũng gợi mở nhiều ứng dụng trong thực tế:

• Kiểm thử dữ liệu huấn luyện AI: các mô hình thị giác máy tính và bản đồ cần biết đâu là sai lệch phổ biến trong nhận thức con người.
• Thiết kế bản đồ số: hiểu người dùng ghi nhớ địa lý thế nào giúp cải thiện trải nghiệm các ứng dụng như Google Maps hay Apple Maps.
• Nghiên cứu nhận thức: dữ liệu này có giá trị với các nhà tâm lý học và nghiên cứu về trí nhớ không gian.

Góc nhìn từ Việt Nam

Với người dùng Việt Nam, dự án này cũng đặt ra một câu hỏi thú vị: liệu chúng ta có nhớ đúng hình dạng chữ S của đất nước mình khi không nhìn bản đồ?

Kinh nghiệm cho thấy nhiều người vẽ được dải đất hình chữ S khá chính xác về tổng thể, nhưng thường mắc lỗi ở các đoạn bờ biển miền Trung với nhiều vũng vịnh, hoặc phần lãnh thổ phình ra ở Nam Bộ. Đây cũng là hiện tượng tương tự các quốc gia khác: ta nhớ "hình dáng đại diện" nhưng quên chi tiết.

The Drawn World nhắc nhở chúng ta một điều đơn giản: bản đồ trong đầu mỗi người là một phiên bản rút gọn, đầy cảm tính và sai lệch của thế giới thực. Và đôi khi, chính những sai lệch đó mới là dữ liệu thú vị nhất.