"AI đã cướp việc của tôi" — Sự thật đằng sau làn sóng sa thải vì trí tuệ nhân tạo

Trong một bài chia sẻ mới đây trên cộng đồng công nghệ, một kỹ sư phần mềm kể lại câu chuyện mất việc của chính mình khi công ty quyết định dùng các mô hình AI tiên tiến thay thế vị trí anh đảm nhiệm. Câu chuyện của anh không phải là trường hợp cá biệt, mà phản ánh một xu hướng đáng lo ngại đang diễn ra khắp ngành công nghệ toàn cầu.

Câu chuyện của một kỹ sư cuối cùng

Tác giả — người tự nhận là kỹ sư cuối cùng còn lại ở công ty cũ — cho biết nếu các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) chưa đạt đến "cấp độ Fable/Mythos" như quảng cáo, có lẽ anh vẫn còn việc làm. Vấn đề không nằm ở chỗ AI giỏi hơn anh, mà ở chỗ nó rẻ hơn mức lương anh nhận.

"Fable không giỏi hơn tôi ở công việc này. Nhưng với tư cách là kỹ sư cuối cùng, Fable rẻ hơn chi phí trả cho tôi."

Ban lãnh đạo còn lại dường như tin rằng họ có thể "sống tạm" cho đến khi công ty được mua bán sáp nhập (M&A), thay vì tiếp tục đầu tư vào đội ngũ kỹ sư.

Khi AI chỉ là cái cớ

Tác giả nhấn mạnh một nghịch lý: cụm từ "AI đã cướp việc của tôi" nghe có vẻ thú vị hơn nhiều so với sự thật phũ phàng — "AI đã góp phần khiến vị trí của tôi bị xóa bỏ". Anh cho rằng các mô hình AI tiên tiến hiện nay chưa đủ khả năng thay thế một kỹ sư giàu kinh nghiệm, bất chấp những lời quảng cáo rầm rộ từ các phòng thí nghiệm AI hàng đầu nước Mỹ.

Các mô hình này, theo anh, thiếu gu thẩm mỹ trong việc ra quyết định sản phẩm. Điều này khiến các quản lý sản phẩm dễ dàng chiều theo mọi yêu cầu rời rạc trên mạng xã hội, thay vì kiên định với tầm nhìn sản phẩm.

"Các mô hình này thiếu tầm nhìn để dự đoán hệ quả của quyết định trong nhiều tuần, nhiều tháng, thậm chí nhiều năm — về chi phí vận hành, độ phức tạp, khả năng tiếp cận và tính khả dụng đối với chính khách hàng của sản phẩm."

Làn sóng sa thải lan rộng

Câu chuyện cá nhân này không hề đơn độc. Tác giả tiết lộ sáu đến bảy thành viên trong một nhóm chuyên về DevOps mà anh tham gia đã bị sa thải hoặc nhận thông báo sa thải chỉ trong một tháng. Ngay cả những người làm việc tại các công ty thuộc nhóm FAANG cũng không thoát khỏi làn sóng này.

Một số trường hợp đáng chú ý được nhắc đến:

• Một quản lý tuyển dụng phỏng vấn tác giả bị sa thải chỉ một tuần sau đó, sau khi CEO công ty đăng bài về "AI đang thay đổi cách phát triển phần mềm".
• Một người khác mất toàn bộ nhóm làm việc dù đang tích cực tuyển người tại Mỹ, vì quyết định chuyển dịch công việc ra nước ngoài sau khi AI giúp nâng cao năng suất của lực lượng lao động ít kinh nghiệm và chi phí thấp hơn.

Góc nhìn về tương lai ngành lập trình

Dù vậy, tác giả cũng thừa nhận rằng AI đang thực sự thay đổi cách phát triển phần mềm ở một số khía cạnh. Ông đồng tình với quyết định của Shopify khi chuyển từ React Native sang ứng dụng native iOS và Android, với phần lớn mã do máy sinh ra nhưng được giám sát bởi các lập trình viên giàu kinh nghiệm.

Các mô hình AI hiện nay rất giỏi trong việc sao chép giữa các nền tảng. Chúng có thể tái tạo lại các lỗi từ phiên bản này sang phiên bản khác một cách chính xác, nhưng lại thất bại ở những việc quen thuộc, được ghi chép đầy đủ.

"Chúng ta đang tiến gần đến cuối năm, và tôi vẫn không thấy làm sao những cỗ máy sao chép với 'siêu trí tuệ' bên trong này có thể thay thế con người. Điều chúng làm được là thuyết phục những người có tiền chi tiêu khác đi đối với đồng nghiệp của họ."

Tác giả kết thúc bằng một suy ngẫm đầy hoài nghi: niềm vui của lập trình đang dần chết đi, trong khi niềm vui tạo ra kết quả vẫn còn mãi. Và anh cho rằng chính việc phải nhìn vào màn hình AI cả ngày có thể là lý do khiến các nhân viên phòng thí nghiệm AI đang "phát điên".

Câu chuyện này là lời nhắc nhở cho cộng đồng công nghệ Việt Nam rằng làn sóng AI không chỉ mang đến cơ hội, mà còn đặt ra những câu hỏi về giá trị thực sự của kinh nghiệm con người trong thời đại mà máy móc ngày càng "rẻ" và "nhanh" hơn.