AI Slop Đang Phá Hỏng Những Chú Thú Cưng Đáng Yêu Trên Internet

Sự bùng nổ của hình ảnh và video do AI tạo ra đang tàn phá một trong những nguồn niềm vui và lòng trắc ẩn bền bỉ nhất trên internet: động vật. Người dùng giờ đây không thể tin vào mắt mình khi thấy cảnh thủy thủ cứu gấu Bắc Cực, chú bê con bị tách mẹ hay một chú chó lạc được tìm thấy một cách thần kỳ, bởi không biết đó là thật hay giả. Làn sóng deepfake và nội dung AI kém chất lượng đang gây bức xúc cho người xem, người sáng tạo lẫn các tổ chức bảo vệ động vật.

Nỗi đau của những người tìm thú cưng thất lạc

Mibbby Butler từng vỡ òa hạnh phúc vào tháng 4 khi nhận được tin nhắn báo rằng chú mèo Brooklyn của cô đã được tìm thấy. Kẻ lạ mặt gửi cho cô một bức ảnh chụp Brooklyn đang ngồi trên mặt bếp, được một cô gái ôm ấp. Nhưng niềm vui ngắn chẳng tày gang, người đó yêu cầu cô trả tiền trước cho "chi phí chăm sóc tạm thời" nếu muốn nhận lại mèo. Butler bắt đầu nghi ngờ và nhìn kỹ bức ảnh, phát hiện ra điểm bất thường: chai si-rô Torani và lò vi sóng trong nền xuất hiện giống hệt ảnh cũ, chỉ khác là nhãn chữ bị nhoè — dấu hiệu kinh điển của ảnh do AI tạo ra.

"Tôi không nghĩ lại có người lừa đảo cả chuyện thú cưng bị lạc," Butler chia sẻ, cho biết cô không trình báo công an vì không chắc đó có phải là tội phạm hay không. Bốn tháng trôi qua, Brooklyn vẫn chưa được tìm thấy.

Áp lực lên người sáng tạo nội dung chân thực

Cơn lũ nội dung giả không chỉ gây khó cho người tìm thú cưng, mà còn đè nặng lên các tổ chức hoạt động vì động vật. Tổ chức phi lợi nhuận We Animals từng công bố tác phẩm của 175 phóng viên ảnh ghi lại những hành vi ngược đãi động vật tại các trang trại, rạp xiếc hay phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, chính sự chân thực và gây sốc của những thước phim này lại khiến người xem hoài nghi, thậm chí có người cáo buộc họ dùng AI, dù tổ chức này nghiêm cấm các cộng tác viên sử dụng công nghệ này.

Để thuyết phục khán giả, We Animals buộc phải chia sẻ thêm cảnh hậu trường, chi tiết quy trình xác minh và áp dụng công nghệ nhúng nguồn gốc, lịch sử chỉnh sửa vào tệp tin số. Victoria de Martigny, giám đốc nội dung hình ảnh của tổ chức, nhấn mạnh rằng việc giữ niềm tin là then chốt, nếu không sẽ "mở ra cánh cửa cho việc chất vấn toàn bộ công việc của chúng tôi."

Hiểm họa với công tác cứu hộ và quyên góp

Hình ảnh chân thực và giàu cảm xúc là công cụ quan trọng giúp các dự án bảo tồn kêu gọi quyên góp. Nhưng với các tài khoản chuyên đăng AI slop, hình ảnh giả lại là con đường dễ dàng để thu hút like và doanh thu quảng cáo. Nhà triết học Oscar Horta, một nhà hoạt động vì quyền động vật, lo ngại những video viễn tưởng về động vật được cứu hộ trong lũ lụt hay cháy rừng sẽ khiến công chúng nghi ngờ các chiến dịch cứu hộ thật và cản trở việc gây quỹ trong tương lai, nhất là khi thời tiết cực đoan ngày càng phổ biến.

Đáng ngại hơn, nội dung giả còn có thể thúc đẩy hành vi nguy hiểm. Horta dẫn ví dụ về các deepfake cảnh gấu Bắc Cực bị chết đuối rồi được người trên thuyền cứu, gọi đó là "lố bịch" và "không phản ánh đúng việc cứu giúp động vật thực sự."

Những giải pháp khôi phục niềm tin

Các nhà nghiên cứu đang đề xuất nhiều biện pháp để ngăn chặn sự lan truyền của nội dung giả về động vật. Jeff Sebo, giám đốc Trung tâm Tâm trí, Đạo đức và Chính sách tại Đại học New York, kêu gọi các nhà phát triển AI đưa vào hướng dẫn mô hình những ngôn từ không khuyến khích tạo ra phản hồi có hại cho động vật. Trong khi đó, luật mới tại California và EU yêu cầu các trình tạo ảnh AI phổ biến gắn thẻ ẩn để nhận diện nội dung nhân tạo, đồng thời các nền tảng mạng xã hội phải công khai gắn nhãn cho chúng.

Nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường khả năng tiếp cận công cụ xác minh là giải pháp hữu hiệu khác. Các tính năng có sẵn trong ChatGPT, Gemini và Meta AI có thể nhận diện ảnh do chính chúng tạo ra, nhưng người dùng hiếm có thời gian để kiểm tra từng tấm ảnh một. Việc tích hợp trực tiếp công cụ xác minh vào ứng dụng nhắn tin, trình duyệt web và bật mặc định (kèm bảo vệ quyền riêng tư) sẽ tạo ra khác biệt lớn.

Cần hành động trước khi quá muộn

Butler, người vẫn chưa tìm được chú mèo Brooklyn của mình, cho biết mỗi tháng cô lại nhận thêm một deepfake từ người khác tuyên bố đã tìm thấy mèo. Các thử nghiệm cho thấy chỉ cần một prompt 29 từ và bức ảnh gốc, ChatGPT có thể tạo ra bức ảnh gần như giống hệt ảnh của kẻ lừa đảo. Cô không thể thoát khỏi những video mèo do AI tạo ra trên mạng xã hội, nên đã tìm đến nơi trú ẩn mới: một nhóm Facebook của các nghệ sĩ chống AI với gần 300.000 thành viên.

Vấn đề AI làm giả nội dung về động vật không chỉ là câu chuyện về công nghệ, mà còn là bài toán về lòng tin, sự tử tế và tính nhân văn trên môi trường số. Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng tinh vi, việc bảo vệ sự chân thực của những hình ảnh gây xúc động — dù là chú mèo lạc hay chú gấu Bắc Cực — chính là bảo vệ giá trị kết nối cảm xúc giữa con người với thế giới tự nhiên.