AI trong thị trường việc làm: Vòng lặp doom khiến cả người tìm việc lẫn nhà tuyển dụng đều bế tắc

Cuộc chiến tìm việc trong thời đại AI đang trở thành một vòng lặp quái dị: người tìm việc dùng AI để "gaming" hệ thống, nhà tuyển dụng lại dùng AI để lọc ứng viên, và kết quả là không ai thực sự hài lòng.

Thực tế cho thấy, việc phụ thuộc vào các công cụ chấm điểm tự động như Jobscan hay hệ thống ATS (Applicant Tracking System) thường không mang lại kết quả như mong đợi, thậm chí còn khiến quá trình tuyển dụng trở nên tồi tệ hơn. Vậy đâu là giải pháp thực sự cho cả hai phía?

Cuộc chiến với "con robot" chấm điểm hồ sơ

Câu chuyện của Jodi Beggs, một nhà khoa học dữ liệu đang tìm việc, là điển hình. Hồ sơ của cô bị hệ thống trừ điểm chỉ vì dài 2 trang, hay vì không nhất quán trong cách dùng tên đệm. Điều trớ trêu là khi cô đổi chữ "percent" thành ký hiệu "%", điểm số lại tăng lên.

Beggs thừa nhận: "Nếu công việc của tôi là làm hài lòng robot, thì dù tôi không thích nội dung do AI tạo ra, có lẽ máy móc lại thích."

Vấn đề nằm ở chỗ, niềm tin rằng các nhà tuyển dụng dùng AI để tự động chấm điểm và xếp hạng ứng viên đang khiến người tìm việc phải tối ưu hồ sơ theo cách máy móc. Họ nhồi nhét từ khóa, chỉnh sửa định dạng để "chiều lòng" hệ thống - trong khi thực tế, không phải tổ chức nào cũng làm vậy.

Sự thật về hệ thống ATS

Daniel Chait, CEO của Greenhouse - một công ty chuyên về ATS, cho rằng có quá nhiều "truyền thuyết" xoay quanh các công cụ này. Không có hai hệ thống ATS nào giống nhau, và công nghệ thay đổi quá nhanh. Việc một ATS có dùng AI hay không còn phụ thuộc vào gói dịch vụ mà doanh nghiệp chi trả.

"Chúng ta đang ở trong một vòng lặp doom. Mỗi bên có vấn đề riêng và dùng AI để giải quyết, nhưng cách làm đó lại khiến vấn đề tồi tệ hơn. AI càng được dùng nhiều, tình hình càng tệ." - Daniel Chait, CEO Greenhouse

Kim Jones, Phó chủ tịch nhân sự tại Toshiba, khẳng định: "Chúng tôi để con người duyệt từng hồ sơ một." Bà không phiền nếu ứng viên dùng AI để trau chuốt hồ sơ, nhưng điều đó "không thực sự giúp họ vượt qua ATS". Điều bà thực sự lo ngại là ứng viên dùng AI để trả lời phỏng vấn: "Bạn nghe thấy khoảng dừng, nghe tiếng gõ phím, rồi họ đưa ra câu trả lời dài dòng."

Thử nghiệm cho thấy AI không phải lúc nào cũng đúng

Nadia Vatalidis, trưởng phòng nhân sự tại Doist - một công ty làm việc từ xa hoàn toàn, đã có một thử nghiệm thú vị. Họ đưa dữ liệu của các vị trí đã tuyển xong vào hệ thống ATS để xem AI có chọn đúng người không.

"Trong hai lần thử nghiệm, người mà chúng tôi đã tuyển không hề nằm trong danh sách rút gọn của AI. Những người đang làm việc rất tốt sau 6 tháng lại không được AI lựa chọn."

Kết quả này cho thấy AI xếp hạng có thể bỏ lỡ những ứng viên tiềm năng nhất, và sự phụ thuộc quá mức vào công nghệ có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ nhân tài thực sự.

Cách dùng AI thông minh hơn

James Jacobsen, một chuyên gia thiết kế đang tìm việc, đã tìm ra cách tiếp cận khác. Thay vì chỉ dùng AI để "làm đẹp" hồ sơ, anh dùng Claude để quản lý toàn bộ quá trình tìm việc: phân tích mô tả công việc, chấm điểm theo tiêu chí riêng, và theo dõi các vị trí đã ứng tuyển.

Anh thậm chí còn xây dựng một hệ thống ngược với ATS - một công cụ quản lý cho người tìm việc. Dù chưa nhận được lời mời làm việc chính thức, cách tiếp cận này giúp anh tiết kiệm thời gian và tìm được các vị trí chất lượng cao hơn.

Bài học cho cả hai phía

Chait cho rằng câu trả lời không nằm ở việc "làm nhiều hơn những điều giống nhau". Thay vì phun hồ sơ hàng loạt ứng tuyển, người tìm việc nên:

• Nghiên cứu kỹ công ty mà bạn muốn làm việc, kể cả những cái tên không nổi tiếng
• Viết thư xin việc - điều mà Kim Jones từ Toshiba cho biết gần như không còn ai làm, và ứng viên sẽ nổi bật nếu chịu khó viết
• Xây dựng mạng lưới quan hệ - vẫn là kỹ năng bị đánh giá thấp nhất trong thị trường việc làm hiện nay

"Đây là lần đầu tiên tôi thấy cả hai bên đều không hài lòng. Hệ thống đang trục trặc." - Daniel Chait

Lời khuyên cuối cùng mà Chait dành cho người tìm việc: "Hãy nhớ rằng, không phải lỗi của bạn. Lỗi ở hệ thống - và nó thực sự tệ."

Kết luận

Cuộc khủng hoảng niềm tin giữa người tìm việc và nhà tuyển dụng đang ngày càng trầm trọng vì AI. Vòng lặp doom này chỉ có thể bị phá vỡ khi cả hai bên nhận ra rằng công nghệ chỉ nên là công cụ hỗ trợ, không phải là người ra quyết định cuối cùng. Sự đánh giá của con người, sự chân thật trong hồ sơ và cách tiếp cận có chiến lược vẫn là chìa khóa để thành công trong thị trường việc làm đầy biến động này.