AI vạch ra lộ trình liên sao tới Alpha Centauri: Sứ mệnh 80.000 năm của Fermi Explorer

Tổ chức phi lợi nhuận Fermi Explorer Mission vừa công bố kế hoạch đầy tham vọng: phóng một tàu vũ trụ tới hệ sao gần nhất với Trái Đất trước cuối năm 2029. Điều gây chú ý nhất không chỉ là mục tiêu táo bạo, mà còn là hành trình này được thiết kế bởi một hệ thống trí tuệ nhân tạo chuyên giải quyết các bài toán vật lý.

Sứ mệnh 80.000 năm và bài toán năng lượng

Alpha Centauri nằm cách Trái Đất khoảng 4,4 năm ánh sáng — tương đương 25 nghìn tỷ dặm. Con tàu nhanh nhất từng được con người phóng lên, Voyager 1, đã bay từ năm 1977 nhưng mới chỉ đi được chưa đầy 1% quãng đường này. Với tốc độ hiện tại, hành trình tới Alpha Centauri sẽ mất hơn 70.000 năm.

Khác với những dự án trước đó, Fermi Explorer Mission không đặt mục tiêu hoàn thành chuyến đi trong một đời người. Như Philip Johnston, đồng sáng lập và chủ tịch sứ mệnh, chia sẻ:

"Chúng tôi không giới hạn bản thân trong vòng đời con người. Hãy cứ tìm ra cách để đến được một ngôi sao khác."

Thách thức lớn nhất là thiết kế một tàu vũ trụ nhỏ, chạy bằng năng lượng mặt trời, chỉ tốn 15 triệu USD nhưng vẫn đủ năng lượng để vượt qua khoảng cách khổng lồ. Đội ngũ Fermi đã dành cả năm trời tìm kiếm lộ trình khả thi mà không thành công — cho đến khi hệ thống AI ra tay.

AI Get Physics Done: Người hùng thầm lặng

Physical Superintelligence (PSI) — phòng thí nghiệm nghiên cứu vật lý bằng AI vừa ra mắt với 58 triệu USD tài trợ từ Breakthrough Energy, quỹ đầu tư khí hậu do Bill Gates sáng lập — đã phát triển hệ thống Get Physics Done. Đây là phần mềm mã nguồn mở có khả năng chia nhỏ một câu hỏi nghiên cứu vật lý thành các nhiệm vụ nhỏ, sau đó quyết định mô phỏng nào cần chạy, sử dụng các mô hình AI như Claude của Anthropic hoặc GPT của OpenAI.

Chỉ sau một tuần, hệ thống đã tìm ra một quỹ đạo hoàn toàn mới mà đội ngũ Fermi chưa từng nghĩ tới. Ý tưởng kết hợp các thao tác quỹ đạo quen thuộc theo cách sáng tạo: tàu vũ trụ sẽ bay sát Mặt Trời hơn cả sao Thủy, và mỗi lần tiếp cận gần, nó kích hoạt động cơ để tận dụng ánh sáng gấp 4 lần — giúp tấm pin mặt trời nhỏ gọn hơn mà vẫn đủ năng lượng.

Matt Pines, đồng sáng lập kiêm CEO của PSI, cho biết hệ thống đã tự nghiên cứu liên tục trong ba ngày với một tỷ token. Một nhà vật lý thiên văn của PSI đã định hướng để nó tuân thủ yêu cầu sứ mệnh, kiểm tra chi phí và rà soát lỗi.

Giới hạn của AI trong nghiên cứu khoa học

Dù ấn tượng, Pines thừa nhận AI vẫn còn những hạn chế lớn:

"Mô hình thiếu sự phán đoán và gu thẩm mỹ của nhà nghiên cứu. Nó không có cảm giác đáng tin cậy về vấn đề nào thú vị hay hướng tiếp cận nào đáng theo đuổi, nên thường mắc kẹt trong những ngõ cụt."

Ý nghĩa lớn hơn: Câu hỏi Fermi và "bộ lọc vĩ đại"

Không chỉ là một sứ mệnh kỹ thuật, dự án này còn mang triết lý sâu sắc. Năm 1950, nhà vật lý Enrico Fermi đặt ra câu hỏi nổi tiếng: Nếu thiên hà có hàng trăm tỷ ngôi sao và nền văn minh có thể lan tỏa khắp thiên hà trong vài triệu năm, thì tại sao chúng ta chưa thấy dấu hiệu nào của sự sống thông minh?

Khi sứ mệnh Fermi thực sự phóng thành công, nhân loại sẽ trở thành nền văn minh có khả năng và mong muốn chạm tới một ngôi sao khác. Điều này có thể dẫn tới những kết luận đáng lo ngại: sự sống giống chúng ta cực kỳ hiếm, hoặc trí thông minh thường tự hủy diệt trước khi lan rộng.

"Có thể trong 50 năm tới, chúng ta sẽ đối mặt với một bộ lọc vĩ đại mà tất cả các nền văn minh thông minh đều không thể vượt qua," Johnston suy ngẫm.

Kết luận

Sứ mệnh Fermi Explorer đang mở ra một hướng đi mới cho việc khám phá không gian liên sao — một hành trình không vội vàng nhưng đầy quyết tâm. Dù mất tới 80.000 năm để đến đích, đây vẫn là bước tiến quan trọng trong việc chứng minh rằng con người có thể — và sẽ — vươn tới những vì sao xa xôi, với sự trợ giúp đắc lực từ trí tuệ nhân tạo.

Bài viết dựa trên nghiên cứu và thông cáo từ Fermi Explorer Mission và Physical Superintelligence (PSI).