Amazon chi 1 tỷ USD để 'dập' làn sóng phản đối trung tâm dữ liệu

Amazon vừa công bố kế hoạch đầu tư 1 tỷ USD trong 5 năm nhằm xoa dịu và thuyết phục cộng đồng địa phương ủng hộ việc xây dựng các trung tâm dữ liệu. Động thái này diễn ra khi làn sóng phản đối từ người dân sống gần các "trang trại bit" (bit barn) ngày càng gia tăng.

Thông báo được đưa ra trong một bài blog đầy tính "whataboutism" (lảng tránh vấn đề bằng cách so sánh với thứ khác), nhằm thuyết phục độc giả rằng trung tâm dữ liệu không tệ như họ tưởng, và nếu người dân không ủng hộ, nước Mỹ có thể bị bỏ lại phía sau.

1 tỷ USD để "mua" thiện cảm cộng đồng

Chương trình đầu tư nhắm vào giáo dục, đào tạo nghề, cải thiện hạ tầng địa phương và các sáng kiến bền vững tại những cộng đồng có trung tâm dữ liệu của Amazon.

"Việc xây dựng này quan trọng đến mức địa chính trị rằng có nhiều báo cáo cho thấy các quốc gia đang cố tình gieo rắc thông tin sai lệch về trung tâm dữ liệu ở Mỹ để lừa chúng ta chậm lại," Amazon viết.

Hãng cho biết hiện có hơn 100 lệnh tạm hoãn (moratorium) xây dựng trung tâm dữ liệu đang được xem xét trên khắp nước Mỹ. Theo Amazon, nếu các biện pháp này được thông qua, nước Mỹ có thể đang "tự ký vào tấm vé thua cuộc" trong cuộc đua này.

Những lo ngại bị Amazon gọi là "huyền thoại"

Bài blog của Amazon liệt kê bốn nỗi lo của người dân và gọi chúng là "huyền thoại", bất chấp nhiều báo cáo cho thấy điều ngược lại.

Nước — vấn đề không thể xem nhẹ

Các trung tâm dữ liệu thường dùng tháp giải nhiệt bay hơi, sử dụng nước để tản nhiệt ra khí quyển. Cách này tiết kiệm năng lượng hơn hệ thống làm mát khô, nhưng lại rút nước khỏi nguồn nước địa phương.

Amazon lập luận rằng người dân nên lo về nước dùng cho sân golf hơn, vì theo hãng này, sân golf dùng nước nhiều gấp 200 lần tất cả trung tâm dữ liệu của Amazon cộng lại. Amazon cũng phủ nhận con số một trung tâm dữ liệu điển hình tiêu thụ 5 triệu gallon nước mỗi ngày, khẳng định cơ sở của họ chỉ dùng khoảng 13.000 gallon/ngày, tương đương 42 hộ gia đình Mỹ.

Tuy nhiên, lập luận này bỏ qua một chi tiết quan trọng: gần như mọi phương pháp phát điện quy mô lớn — khí gas, hạt nhân, than — đều tiêu thụ nước, trực tiếp hoặc gián tiếp. Đầu năm nay, một trung tâm dữ liệu đã âm thầm hút gần 30 triệu gallon nước, và chỉ bị phát hiện khi người dân phàn nàn về áp lực nước bất thường.

Hóa đơn điện và chất lượng không khí

Amazon phủ nhận lo ngại rằng trung tâm dữ liệu khiến người dân phải gánh chi phí điện tăng cao. Hãng cho rằng giá điện tăng là do lưới điện Mỹ đã cũ, và các nhà xây dựng có trách nhiệm đang làm việc với công ty điện lực để trả phần công bằng của mình.

Về chất lượng không khí, Amazon cho rằng máy phát điện diesel dự phòng "hầu như không bao giờ chạy". Nhưng thực tế, tại các khu vực thiếu điện, trung tâm dữ liệu vẫn được cấp phép vượt giới hạn sau khi đã hoạt động. Điển hình là siêu máy tính Colossus của Elon Musk, nơi các tuabin khí tạm thời được triển khai khi lưới điện địa phương không đủ tải — khiến cư dân Boxtown, Tennessee phản đối, và tổ chức NAACP đang kiện xAI vì cáo buộc đặt tuabin không phép ở Mississippi.

Bài toán thuế và câu hỏi ngược

Amazon nhấn mạnh tác động kinh tế tích cực của trung tâm dữ liệu, khẳng định các nhà vận hành thường là đối tượng nộp thuế lớn nhất trong cộng đồng.

"Ví dụ, tại St. Joseph County, Indiana, số thuế Amazon sẽ nộp cho quận ước tính vượt 3 tỷ USD," hãng cho biết.

Hàm ý ở đây là nếu ban hành lệnh tạm hoãn, cộng đồng đang từ chối hàng tỷ USD tiền thuế. Nhưng điều này lại đặt ra câu hỏi ngược: nếu nguồn thu từ các cơ sở này lớn đến vậy, tại sao Amazon lại cần chi hơn 1 tỷ USD trong 5 năm để "làm ngọt" các cộng đồng đón nhận trung tâm dữ liệu của mình?

Góc nhìn cho Việt Nam

Câu chuyện này đáng chú ý với Việt Nam khi các ông lớn công nghệ toàn cầu đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng dữ liệu tại Đông Nam Á, trong đó có nước ta. Việc cân bằng giữa thu hút đầu tư hạ tầng số và bảo vệ tài nguyên nước, năng lượng, môi trường cho cộng đồng địa phương sẽ là bài toán mà Việt Nam cần tính đến sớm, thay vì lặp lại vòng xoáy tranh cãi đang diễn ra tại Mỹ.