Amazon Mechanical Turk chính thức đóng cửa: Kết thúc một kỷ nguyên trong lĩnh vực crowdsourcing và AI

Amazon Mechanical Turk (MTurk), một trong những nền tảng crowdsourcing lâu đời và nổi tiếng nhất thế giới, vừa thông báo sẽ ngừng hoạt động hoàn toàn kể từ ngày 30/9. Đây là một cú sốc đối với cộng đồng phát triển AI và các doanh nghiệp đã phụ thuộc vào nguồn nhân lực trực tuyến này trong gần hai thập kỷ.

Sự ra đi của MTurk không chỉ là việc đóng cửa một dịch vụ, mà còn đặt ra những câu hỏi lớn về tương lai của loại hình lao động số, đặc biệt trong bối cảnh các mô hình AI ngày càng có khả năng tự động hóa các tác vụ mà trước đây cần đến con người.

MTurk là gì và tại sao nó quan trọng?

Ra mắt từ năm 2005, MTurk được thiết kế để kết nối các doanh nghiệp (Requesters) với một lực lượng lao động phân tán toàn cầu (Workers) có thể thực hiện các công việc mà máy tính chưa làm tốt được.

Các nhiệm vụ trên MTurk thường là những "microtask" — các công việc nhỏ, lặp đi lặp lại nhưng đòi hỏi trí tuệ hoặc sự đánh giá của con người. Ví dụ như:

• Gán nhãn dữ liệu (data labeling) cho các mô hình machine learning.

• Kiểm duyệt nội dung (content moderation) trên các trang mạng xã hội.

• Phân loại sản phẩm, hình ảnh.

• Khảo sát thị trường và thu thập dữ liệu từ các trang web.

"Nền tảng này cho phép các công ty khai thác trí thông minh tập thể của một lực lượng lao động toàn cầu để hợp lý hóa quy trình kinh doanh, tăng cường thu thập và phân tích dữ liệu, đồng thời đẩy nhanh quá trình phát triển máy học," MTurk mô tả về chính mình.

Mô tả cách thức hoạt động của nền tảng

Chính nhờ mô hình này, MTurk đã trở thành "công xưởng" hậu thuẫn cho rất nhiều công ty khởi nghiệp AI trong giai đoạn đầu, khi họ cần một lượng lớn dữ liệu được gán nhãn để "huấn luyện" các thuật toán của mình.

Vai trò lịch sử trong sự phát triển của trí tuệ nhân tạo

Trong suốt nhiều năm, MTurk là một mắt xích quan trọng trong quy trình phát triển trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là với phương pháp Human-in-the-loop (HITL) — con người tham gia trực tiếp vào việc xác thực, sửa lỗi và cải thiện mô hình.

Nhiều viện nghiên cứu và tập đoàn lớn đã sử dụng MTurk để xây dựng các bộ dữ liệu chuẩn cho các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và thị giác máy tính (computer vision). Ví dụ, Viện AI Allen (AI2) đã từng ca ngợi nền tảng này trong việc xây dựng các bộ dữ liệu giúp mô hình học "kiến thức thông thường" — một lĩnh vực mà máy móc vẫn còn rất yếu so với con người.

Trong lĩnh vực kinh doanh, các công ty như US Foods cũng tận dụng MTurk để thu thập thông tin chi tiết về thị trường và hành vi người tiêu dùng.

Trích dẫn từ một đối tác của MTurk

"Ngành F&B luôn phụ thuộc vào sở thích thay đổi của người tiêu dùng. Các Worker trên MTurk đã giúp chúng tôi thu thập thông tin từ menu, trang web và các kênh khác để hiểu rõ hơn nhu cầu của khách hàng và phát hiện các xu hướng quan trọng," David Falck từ US Foods từng chia sẻ.

Vì sao MTurk bị khai tử?

Mặc dù Amazon chưa đưa ra lý do chính thức, giới phân tích cho rằng việc đóng cửa MTurk là một quyết định kinh doanh hợp lý trong bối cảnh hiện tại:

• Chi phí vận hành tăng cao, trong khi nhu cầu sử dụng microtask truyền thống đang giảm dần.

• Sự trỗi dậy của các nền tảng AI tạo sinh (Generative AI). Các mô hình ngôn ngữ lớn ngày nay có thể tự động hóa nhiều tác vụ mà trước đây bắt buộc phải thuê người làm, như viết lại nội dung, phân loại văn bản hay thậm chí là gán nhãn dữ liệu với độ chính xác cao.

• Sự xuất hiện của các đối thủ cạnh tranh mới như Scale AI, Appen hay Surge AI — những nền tảng chuyên sâu hơn và tích hợp tốt hơn với quy trình phát triển AI hiện đại.

Tác động đến thị trường lao động số và người dùng Việt Nam

Tại Việt Nam, MTurk từng là một trong những kênh kiếm tiền online phổ biến cho sinh viên và người làm tự do (freelancer), dù không phổ biến bằng một số nền tảng khác như Upwork hay Fiverr do rào cản ngôn ngữ và thanh toán.

Sự đóng cửa của MTurk sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến một bộ phận người lao động tự do tại Việt Nam từng dựa vào nền tảng này để có thêm thu nhập. Tuy nhiên, đây cũng là tín hiệu cho thấy thị trường lao động số đang chuyển dịch sang các mô hình mới hơn, đòi hỏi kỹ năng cao hơn thay vì chỉ lao động chân tay thuần túy trên nền tảng web.

Tương lai của crowdsourcing sau MTurk

Dù MTurk đóng cửa, khái niệm "con người trong vòng lặp" (human-in-the-loop) vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt trong việc đào tạo và tinh chỉnh AI. Tuy nhiên, cách thức tuyển dụng và quản lý lực lượng lao động này sẽ thay đổi:

• Các nền tảng mới sẽ tập trung vào chất lượng dữ liệu thay vì số lượng ồ ạt.

• Người lao động cần nâng cao kỹ năng để làm việc với các hệ thống AI phức tạp hơn.

• Sự kết hợp giữa con người và AI sẽ trở nên liền mạch hơn, thay vì tách bạch như mô hình MTurk cũ.

Sự kết thúc của Amazon Mechanical Turk là một dấu mốc quan trọng, nhắc nhở chúng ta rằng ngay cả những nền tảng vĩ đại nhất cũng không thể đứng ngoài guồng quay của công nghệ. Câu hỏi đặt ra là: ai sẽ là người kế nhiệm xứng đáng? Và liệu những người lao động số bị bỏ lại phía sau sẽ thích nghi như thế nào trong kỷ nguyên AI mới?