Anh chi 100 triệu bảng 'mua' AI nội địa: Chiến lược mới cho ngành công nghệ xứ sở sương mù

Anh mở 'cửa hàng' mua sắm AI nội địa với gói 100 triệu bảng

Chính phủ Anh vừa chính thức khởi động vòng thi đầu tiên trong khuôn khổ chương trình mua sắm trị giá 100 triệu bảng Anh, nhằm tạo điều kiện cho các startup AI nội địa tiếp cận các hợp đồng khu vực công. Đây được xem là bước đi chiến lược để nước Anh giữ chân và phát triển các doanh nghiệp công nghệ ngay trên sân nhà.

Cơ hội cho startup AI trong 4 lĩnh vực trọng điểm

Theo công bố của Bộ trưởng Tài chính John Healey tại cuộc họp các Bộ trưởng Tài chính G20 ở Bắc Carolina, chương trình này sẽ mời gọi các công ty phát triển công nghệ giải quyết các thách thức về năng suất NHS (hệ thống y tế quốc gia), an ninh quốc gia, khả năng phục hồi mạng và hiệu quả của hạ tầng AI công cộng.

Bốn cuộc thi đầu tiên sẽ tập trung vào:

• Năng suất NHS: Phát triển hệ thống tự động hóa quy trình làm việc, phối hợp chăm sóc và hỗ trợ ra quyết định trong các dịch vụ y tế.
• Quốc phòng: Công nghệ kết nối dữ liệu an toàn và năng lực AI tiên tiến giữa các hệ thống quốc phòng, do Bộ Quốc phòng phụ trách.
• Hiệu quả tính toán: Hỗ trợ công nghệ giúp hạ tầng AI hoạt động hiệu quả hơn, do Bộ Kinh doanh, Đổi mới, Khoa học và Thương mại cùng Phòng thí nghiệm Scaling Inference của ARIA dẫn dắt.
• Bảo mật AI agent: Tìm hiểu, quản lý và giảm thiểu rủi ro từ các AI agent ngày càng có năng lực, phối hợp với Trung tâm An ninh Mạng Quốc gia (NCSC).

Các công ty thành công sẽ hợp tác với các bộ ngành để phát triển công nghệ ở giai đoạn thử nghiệm (demonstrator), với tiềm năng mở rộng quy mô trên toàn khu vực công.

Chiến lược Sovereign AI và mục tiêu dài hạn

Chương trình R&D Procurement Scheme này là một phần của sáng kiến Sovereign AI — chiến lược quốc gia về AI có chủ quyền, bên cạnh quỹ đầu tư mạo hiểm riêng trị giá 500 triệu bảng dành cho các startup AI tiềm năng của Anh.

"Mỗi năm, nhà nước Anh chi hàng tỷ bảng để mua sắm các sản phẩm và giải pháp giải quyết những thách thức quan trọng nhất của xã hội — từ y tế đến quốc phòng. Chương trình tiên phong này sẽ mở ra cơ hội cho các nhà đổi mới AI Anh Quốc, giúp họ phát triển ngay tại đây và vươn ra toàn cầu" — Bộ trưởng AI Kanishka Narayan nhấn mạnh.

Chính phủ kỳ vọng chương trình sẽ giúp các công ty AI "có tầm quan trọng chiến lược" của Anh khởi nghiệp, mở rộng quy mô và "chiến thắng trên toàn cầu", đảm bảo nước Anh thu về nhiều hơn lợi ích kinh tế và công nghệ từ trí tuệ nhân tạo.

Thực trạng áp dụng AI tại các bộ ngành: Vẫn còn chắp vá

Song song với chương trình mua sắm mới, một nghiên cứu của Mattison Public Relations cho thấy 100% các bộ ngành chính phủ Anh hiện sử dụng AI, tăng từ mức 81% so với năm trước. Tuy nhiên, chỉ 30% trong số đó đã ban hành chỉ thị chung cho nhân viên sử dụng AI để cải thiện năng suất hoặc chất lượng dịch vụ.

Điều này cho thấy việc trang bị công cụ AI không đồng nghĩa với việc áp dụng rộng rãi trong thực tế. Nghiên cứu cũng chỉ ra:

• 63% các bộ ngành có chiến lược AI chính thức, thêm 13% đang lên kế hoạch xây dựng.
• Các mục tiêu tiết kiệm thông qua AI còn khiêm tốn, ví dụ Bộ Tài chính Anh (HM Treasury) đặt mục tiêu tiết kiệm khoảng 1.5% ngân sách.
• Năm ngoái, Quốc hội Anh từng được thông báo rằng kế hoạch tiết kiệm 45 tỷ bảng nhờ AI trong khu vực công thiếu rõ ràng và dựa trên các giả định mang tính bao quát.

Một thử nghiệm của chính phủ với Microsoft M365 Copilot năm ngoái cũng không cho thấy mức tăng năng suất tổng thể rõ rệt — công cụ này tăng tốc một số tác vụ nhưng lại làm chậm các tác vụ khác do chất lượng đầu ra chưa tốt.

Bài học cho Việt Nam

Kinh nghiệm từ chương trình của Anh cho thấy việc thúc đẩy AI trong khu vực công không chỉ dừng ở việc trang bị công nghệ, mà cần có chiến lược bài bản, mục tiêu rõ ràng và cơ chế đo lường hiệu quả. Với bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, Việt Nam có thể tham khảo mô hình đồng hành giữa nhà nước và startup AI — vừa giải quyết bài toán nội tại, vừa nuôi dưỡng hệ sinh thái công nghệ nội địa có năng lực cạnh tranh quốc tế.