Anh chi 600 triệu bảng để dùng AI chống lại chính những mối đe dọa mà AI tạo ra

Chính phủ Anh đang đặt cược lớn vào trí tuệ nhân tạo trong cuộc chiến bảo vệ hạ tầng trọng yếu, với 130 triệu bảng dành riêng cho các hệ thống phòng thủ mạng do AI vận hành. Động thái này nằm trong gói chi tiêu hơn 600 triệu bảng mà Bộ Tài chính Anh công bố trước thềm ngân sách mới, nhằm đối phó với cả các mối đe dọa mạng lẫn rủi ro sinh học.

Điều đáng chú ý là công nghệ này vừa được dùng để chống lại chính những lỗ hổng mà nó có thể giúp phát hiện và khai thác.

Lá chắn mạng quốc gia dựa trên AI

Trong khoản 130 triệu bảng cho phòng thủ mạng, 60 triệu bảng sẽ được rót vào một Lá chắn Mạng Quốc gia (National Cyber Shield) mới, sử dụng các tác nhân AI tự động (agentic AI) để tăng cường năng lực bảo vệ của Anh. Gói này bao gồm quỹ thách thức 25 triệu bảng cho các doanh nghiệp an ninh mạng trong nước và kế hoạch lập một sandbox pháp lý để thử nghiệm các công cụ bảo mật tự động trong hạ tầng trọng yếu, khu vực công và doanh nghiệp.

70 triệu bảng còn lại sẽ thành lập Trung tâm Phơi nhiễm và Lỗ hổng Thời gian thực (NERV), dùng AI để rà soát lỗ hổng trên toàn bộ hạ tầng và nền kinh tế Anh. Mục tiêu là phát hiện điểm yếu trước khi kẻ tấn công lợi dụng.

Thông báo được đưa ra chỉ vài ngày sau sự cố PHP2Shell, khi hàng chục trang web chính phủ phải ngừng hoạt động do lỗ hổng nghiêm trọng trong ngôn ngữ lập trình PHP vốn được dùng rộng rãi. Trung tâm An ninh mạng Quốc gia Anh (NCSC) đã phối hợp với OpenAI để điều phối việc công bố lỗ hổng, cho các nhà cung cấp thời gian vá lỗi — sau khi các nhà nghiên cứu sử dụng AI phát hiện ra vấn đề.

"Chúng ta cần khóa chặt hệ thống của mình và tận dụng AI để phòng thủ", Ciaran Martin, cựu lãnh đạo NCSC, nhận định.

Chính phủ Anh cũng đã thử nghiệm săn lỗ hổng bằng AI. Bộ trưởng AI Kanishka Narayan cho biết tuần trước công nghệ này đã phát hiện 500 lỗ hổng chưa từng được biết đến trong nhiều phần quan trọng của khu vực công. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ các tác nhân AI phòng thủ mới sẽ được tự hành đến mức nào và khi nào chính thức triển khai.

An toàn sinh học và tham vọng AI có chủ quyền

Bên cạnh mạng lưới, 165 triệu bảng sẽ tài trợ cho Sáng kiến An toàn Sinh học AI Quốc gia, trong đó 100 triệu bảng dành cho cái mà chính phủ gọi là Phòng thí nghiệm An toàn Sinh học AI chuyên biệt đầu tiên trên thế giới. Phòng thí nghiệm phi lợi nhuận, độc lập này sẽ dùng các mô hình AI tiên tiến để phát hiện mối đe dọa sinh học và đẩy nhanh phát triển vaccine, phương pháp điều trị.

OpenAI đóng góp 100 triệu bảng dưới dạng hạn mức tính toán và mô hình, trong khi Anthropic cung cấp tới 100 triệu bảng hạn mức mô hình, quyền truy cập và hỗ trợ kỹ thuật. Google DeepMind và công ty công nghệ sinh học Anh Basecamp Research cũng tham gia.

Với ngành AI nội địa, chính phủ bổ sung 60 triệu bảng vào Quỹ AI Có chủ quyền (Sovereign AI Fund) để đầu tư vào doanh nghiệp Anh phát triển robot và hệ thống tự hành, cộng thêm 60 triệu bảng cho mua sắm nghiên cứu và phát triển AI.

Một khoản 18 triệu bảng sẽ tài trợ Học viện Thiết kế Chip Tiên tiến, giúp Anh tự chủ hơn về chất bán dẫn thay vì phụ thuộc công nghệ nước ngoài. Gói chi tiêu còn có 30 triệu bảng cho quan hệ đối tác AI địa phương, 15 triệu bảng cho giải thưởng AI khởi điểm ở lĩnh vực y tế, và 23 triệu bảng nghiên cứu tác động của AI tới việc làm và kinh tế. Manchester sẽ có thêm một Trung tâm Xuất sắc An ninh mạng AI của NCSC.

Góc nhìn cho Việt Nam

Cách tiếp cận của Anh — dùng AI tự động săn lỗ hổng trên hạ tầng công — là hướng đi mà nhiều quốc gia đang cân nhắc, trong đó có Việt Nam. Khi các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp số hóa mạnh mẽ, các lỗ hổng trong phần mềm phổ biến như PHP hay thư viện mã nguồn mở có thể ảnh hưởng diện rộng.

Bài học đáng chú ý là mô hình phối hợp giữa cơ quan an ninh mạng và các hãng AI lớn — như NCSC làm việc với OpenAI để điều phối công bố lỗ hổng — giúp giảm "cửa sổ nguy hiểm" trước khi tin tặc khai thác. Đồng thời, việc các tác nhân AI tự động được trao quyền hành động cũng đặt ra câu hỏi về kiểm soát và trách nhiệm, điều mà ngay chính phủ Anh vẫn chưa làm rõ.

Chính phủ Anh rõ ràng đặt nhiều kỳ vọng vào AI. Liệu công nghệ này có đáp ứng được những kỳ vọng đó mà không tạo thêm vấn đề mới, lại là chuyện khác.