Anh đưa AI của Google vào kế hoạch bay để giảm thiểu vệt ngưng tụ

Chính phủ Anh đang đưa trí tuệ nhân tạo (AI) của Google vào quy trình lập kế hoạch bay để thử nghiệm khả năng điều chỉnh lộ trình nhằm giảm thiểu sự hình thành các vệt ngưng tụ (contrails) gây hiệu ứng nhà kính.

Dự án kéo dài 30 tháng với ngân sách 2,6 triệu bảng Anh do Bộ Giao thông Vận tải tài trợ sẽ kết hợp dữ liệu dự báo thời tiết từ Met Office và công nghệ AI của Google để đề xuất các đường bay thay thế. Thử nghiệm bay dự kiến diễn ra vào mùa đông năm 2026-27 và 2027-28 trên khu vực Bắc Đại Tây Dương, nơi các vệt ngưng tụ có xu hướng tồn tại lâu trong khí quyển.

Vệt ngưng tụ - tác nhân khí hậu bị bỏ quên

Vệt ngưng tụ hình thành khi hơi nước từ động cơ phản lực đóng băng thành các tinh thể băng trong không khí lạnh và ẩm. Trong điều kiện khí quyển đặc biệt, chúng có thể lan rộng thành các đám mây mỏng, có khả năng giữ nhiệt và góp phần làm Trái Đất nóng lên. Đây chính là tác động phi CO2 lớn nhất của ngành hàng không — ước tính chiếm hơn một nửa tác động khí hậu của hoạt động bay.

Điểm mấu chốt của thử nghiệm nằm ở việc các điều kiện thuận lợi cho vệt ngưng tụ chỉ xuất hiện ở những tầng khí quyển và khu vực địa lý nhất định. Nếu dự báo đủ chính xác, máy bay có thể bay trên, dưới hoặc vòng qua các vùng không gian này.

Đánh đổi giữa nhiên liệu và khí hậu

"Chúng tôi hợp tác với Google để hỗ trợ các chuyên gia và nhà sáng tạo Anh tìm ra cách bay sạch hơn. Bằng cách thử nghiệm những điều chỉnh nhỏ trên lộ trình bay qua Đại Tây Dương, chúng tôi có thể cắt giảm lượng vệt hơi do máy bay để lại," — Bộ trưởng Hàng không Keir Mather chia sẻ.

Tuy nhiên, luôn có sự đánh đổi: việc thay đổi lộ trình hoặc độ cao có thể khiến máy bay tiêu tốn thêm nhiên liệu, làm tăng lượng khí thải CO2. Vì vậy, thử nghiệm cần xác định liệu lợi ích khí hậu từ việc tránh các vệt ngưng tụ kéo dài có lớn hơn lượng nhiên liệu tăng thêm hay không.

Dự án này nằm trong nỗ lực rộng lớn hơn của chính phủ Anh nhằm xanh hóa ngành hàng không. Trước đó, London đã công bố gói 219 triệu bảng cho sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững và 43 triệu bảng cho các công nghệ như máy bay điện và máy bay chạy bằng hydro.

Bài học cho tương lai ngành hàng không

Mặc dù vẫn còn ở giai đoạn thử nghiệm, cách tiếp cận này cho thấy một hướng đi thực tế: không cần chờ đợi thế hệ máy bay mới hay loại nhiên liệu cách mạng, chỉ cần di chuyển hàng nghìn feet lên hoặc xuống vào đúng thời điểm có thể tạo ra khác biệt. Đối với các hãng hàng không Việt Nam đang mở rộng mạng bay quốc tế như Vietnam Airlines hay Vietjet, việc theo dõi kết quả thử nghiệm này là cần thiết để nắm bắt các tiêu chuẩn bay xanh có thể áp dụng trong tương lai.

Nếu thành công, phương pháp này có thể được nhân rộng ra toàn cầu, biến một trong những thách thức môi trường khó chịu nhất của ngành hàng không thành một vấn đề có thể giải quyết chỉ bằng điều chỉnh thông minh trong lập kế hoạch đường bay.