Anh trừng phạt Cryptomus vì cáo buộc rửa tiền cho Nga

Vương quốc Anh vừa áp đặt lệnh trừng phạt kinh tế đối với Cryptomus, nền tảng tiền mã hóa bị các chuyên gia cáo buộc là đầu mối thanh toán quan trọng cho ransomware, ma túy, chợ darknet và các dịch vụ tội phạm mạng giúp Nga lách các lệnh cấm tài chính. Đây được xem là bước đi mạnh tay hơn nhiều so với các khoản tiền phạt trước đó, vốn bị đánh giá là khó thực thi trong thực tế.

Ảnh chụp màn hình hỗ trợ của Heleket trên Telegram

Lệnh trừng phạt nhắm vào cả một hệ sinh thái

Ngày 8/10, Anh đã ban hành lệnh trừng phạt đối với Cryptomus — trước đây từng mang tên Certa Payments và Xeltox Enterprises — với cáo buộc xử lý các giao dịch mang lại lợi ích cho chính phủ Nga và các tổ chức tài chính nước này. Theo đó, mọi tài sản của Cryptomus tại các ngân hàng Anh sẽ bị phong tỏa, và các doanh nghiệp Anh bị cấm cung cấp bất kỳ dịch vụ kinh doanh nào, dù là ảo hay thực tế, cho nền tảng này.

Cùng chịu trừng phạt trong đợt này còn có các nền tảng thanh toán ảo VexPay, TokenSpot và dịch vụ Tsunami Payments.

"Cryptomus và Heleket đã nổi lên như những trung tâm thanh toán chính cho hoạt động bất hợp pháp. Các dịch vụ này tiếp nhận nhiều quỹ bất hợp pháp hơn cả các mixer trong dữ liệu của chúng tôi, và số đối tác bất hợp pháp đã vượt hơn 900 chỉ trong một tháng vào cuối năm 2025." — Chainalysis

Từ Certa Payments đến Heleket: chuỗi đổi tên để né tránh

Cryptomus từng là bộ xử lý thanh toán chủ chốt cho hàng chục sàn giao dịch tiền mã hóa Nga và các website rao bán dịch vụ tội phạm mạng. Công ty này đã thay tên nhiều lần kể từ khi xuất hiện năm 2022, gần đây nhất là Heleket vào năm ngoái — sau khi Canada áp mức phạt kỷ lục 176 triệu đô la Canada vì vi phạm quy định chống rửa tiền.

Tháng 4/2026, công ty phân tích blockchain TRM Labs phát hiện Cryptomus đã xử lý hơn 7 tỷ USD giao dịch kể từ khi ra đời, bao gồm các giao dịch liên quan đến các nhà cung cấp tài liệu lạm dụng tình dục trẻ em, mạng lưới tài trợ khủng bố và hoạt động buôn người.

Ảnh chụp màn hình bot hỗ trợ Cryptomus thông báo ngừng xử lý giao dịch

TRM lưu ý rằng khối lượng giao dịch của Cryptomus sụt giảm mạnh sau khi nền tảng áp dụng các quy tắc KYC (Know Your Customer) mới. Đối phó với các khoản phạt từ Canada, Cryptomus đã tung ra Heleket như một dịch vụ song song vẫn cho phép xử lý thanh toán không cần KYC.

Trừng phạt khác với phạt tiền như thế nào?

Richard Sanders, nhà phân tích và điều tra blockchain đã dành nhiều tháng để lập bản đồ hạ tầng thanh toán của Cryptomus, nhấn mạnh rằng lệnh trừng phạt của Anh có ý nghĩa quan trọng bởi các lệnh trừng phạt của Canada trước đó rốt cuộc không thể thực thi cũng không thể thu hồi.

"Một khoản tiền phạt không ngăn được bộ xử lý thanh toán tiền mã hóa xử lý giao dịch. Trừng phạt sẽ giết chết hoạt động. Sự khác biệt này rất quan trọng." — Richard Sanders

Theo điều tra năm 2024 của KrebsOnSecurity, Cryptomus từng chia sẻ địa chỉ tại Vancouver với hàng chục đại lý ngoại hối và doanh nghiệp chuyển tiền khác — không có đơn vị nào thực sự có mặt tại đó. Sau khoản phạt 176 triệu đô la Canada, Cryptomus đã kháng cáo, tung ra Heleket như dịch vụ song song và tiếp tục xử lý khối lượng lớn các giao dịch đáng ngờ.

Điểm đáng chú ý nữa là đây được xem là lần đầu tiên một quốc gia thuộc nhóm "Five Eyes" (Úc, Canada, New Zealand, Anh và Mỹ) trừng phạt một hoạt động tiền mã hóa được đăng ký tại một quốc gia khác cũng thuộc nhóm này.

Cơ quan quản lý "ma" và tổ chức tài chính giả

Điều gây tò mò là các thực thể như Cryptomus và Heleket lấy đâu ra thẩm quyền để cung cấp dịch vụ tài chính quốc tế? Câu trả lời dường như nằm ở các tổ chức tài chính giả được giám sát bởi một cơ quan quản lý giả đặt tại vùng lãnh thổ không được công nhận rộng rãi là một quốc gia có chủ quyền.

Điều tra năm 2024 cho thấy cổ đông duy nhất của công ty mẹ Certa Payments là một phụ nữ Ukraine 25 tuổi, người cũng đứng đầu nhiều công ty khác, trong đó có WS Management and Advisory Corporation — tổ chức tự nhận là cơ quan quản lý cấp phép độc quyền cho các doanh nghiệp tiền mã hóa, ngoại hối và cá cược trực tuyến đăng ký tại khu vực Tây Sahara đang tranh chấp ở tây bắc châu Phi.

Website crasadr.com của cơ quan quản lý giả Central Reserve Authority of Western Sahara

Website của tổ chức này — crasadr.com — tự nhận hỗ trợ ứng viên thiết lập ngân hàng, thành lập công ty, xin giấy phép cá cược trực tuyến, cũng như thành lập và cấp phép cho các nhà môi giới ngoại hối. Một trong những site cũ của Certa Payments — certa[.]website — cũng chia sẻ máy chủ với 12 tên miền khác, trong đó có rasd-state[.]ws, website của Central Reserve Authority of Western Sahara.

Điều này có ý nghĩa gì với Việt Nam?

Vụ việc cho thấy một thực tế đáng lo ngại trong bối cảnh tội phạm mạng ngày càng lộng hành: các nền tảng tiền mã hóa không qua kiểm duyệt có thể trở thành công cụ rửa tiền và thanh toán cho tội phạm xuyên biên giới. Người dùng Việt Nam từng là mục tiêu của nhiều chiến dịch ransomware và lừa đảo trực tuyến, trong đó tiền chuộc thường được chuyển qua các dịch vụ tiền mã hóa thiếu minh bạch.

Việc Anh và các nước "Five Eyes" siết chặt giám sát có thể tạo áp lực buộc các nền tảng phải tuân thủ quy định KYC nghiêm ngặt hơn. Tuy nhiên, khi một nền tảng bị trừng phạt lại lập tức đổi tên và tiếp tục hoạt động, câu hỏi đặt ra là liệu các cơ chế kiểm soát hiện tại có đủ mạnh để ngăn chặn những hệ sinh thái tài chính ngầm như Cryptomus hay không.