Áp dụng AI tại nơi làm việc: Rộng khắp nhưng chưa sâu

Các nhà kinh tế Mỹ vừa công bố một nghiên cứu mới cho thấy AI tạo sinh (GenAI) đã len lỏi vào 80% ngành nghề, nhưng ở hầu hết các lĩnh vực, chưa đến một nửa số người lao động thực sự sử dụng công nghệ này. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các số liệu từ những gã khổng lồ công nghệ như OpenAI và Anthropic có thể đang phóng đại mức độ phổ biến của AI trong công việc hàng ngày.

Bức tranh toàn cảnh về việc áp dụng GenAI

Theo bài nghiên cứu có tựa đề "What Work Does Generative AI Do?" (AI tạo sinh đang làm công việc gì?), GenAI hiện diện trong 80% ngành nghề và hơn 40% nhiệm vụ công việc. Tuy nhiên, ở phần lớn các ngành nghề đó, tỷ lệ người lao động áp dụng công nghệ này vẫn dưới mức 50%.

Sự khác biệt rất rõ ràng giữa các nhóm ngành. AI được sử dụng nhiều nhất trong các công việc quản lý và chuyên môn, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính, kinh doanh và máy tính. Ngược lại, tỷ lệ thấp nhất thuộc về các ngành dịch vụ cá nhân, công việc chân tay hoặc những vị trí đòi hỏi tương tác trực tiếp với con người.

Điều đáng chú ý là kết quả này khác biệt đáng kể so với các báo cáo từ chính các công ty phát triển AI. Các hãng như Anthropic, Microsoft hay OpenAI thường dựa trên dữ liệu log chat để đánh giá mức độ ảnh hưởng của AI, nhưng cách tiếp cận này có thể dẫn đến những con số sai lệch.

Vì sao số liệu từ các công ty AI không chính xác?

Các tác giả của nghiên cứu - gồm Alexander Bick (Fed St. Louis), Adam Blandin (Đại học Vanderbilt), David J. Deming (Đại học Harvard) và Tyler R. Schumacher (Đại học Vanderbilt) - đã chỉ ra một vấn đề cốt lõi trong phương pháp đo lường của các công ty công nghệ.

"Các bộ phân loại log chat thường liên kết cuộc trò chuyện với một vài nhiệm vụ có mô tả chung chung như 'Chỉnh sửa tài liệu viết'. Điều này dẫn đến việc phóng đại mức độ liên quan thực tế của AI."

Ví dụ điển hình: Dữ liệu từ OpenAI kết luận 15% các cuộc trò chuyện liên quan đến việc chỉnh sửa văn bản. Tuy nhiên, theo cơ sở dữ liệu O*NET của Bộ Lao động Mỹ, chỉ có 2,4% người lao động thực sự làm công việc bao gồm nhiệm vụ này. Sự chênh lệch này cho thấy các con số "tiếp xúc với AI" từ các nhà cung cấp đang làm sai lệch bức tranh thực tế.

Những con số cụ thể từ nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ Khảo sát dân số theo thời gian thực (Real-Time Population Survey) để đo lường cách người lao động thực sự sử dụng GenAI:

• 80% ngành nghề có tỷ lệ áp dụng trên 20%, nhưng chỉ 1/6 ngành nghề đạt mức trên 70%.
• Khoảng 15% ngành nghề (chủ yếu liên quan đến máy tính) có tỷ lệ áp dụng trên 70%.
• Chỉ 2,8% nhiệm vụ công việc có tỷ lệ áp dụng trên 50% và không có nhiệm vụ nào vượt qua mức 70%.

Tính đến tháng 5/2026, các con số tổng quan tại Mỹ cho thấy:

• 55% người trưởng thành (18-64 tuổi) sử dụng GenAI cho mục đích ngoài công việc.
• 45% người trưởng thành sử dụng GenAI cho công việc.
• Tỷ lệ áp dụng chung (cho cả công việc và đời sống) là 62%.

Kinh nghiệm là động lực thúc đẩy áp dụng

Một phát hiện thú vị khác từ nghiên cứu là kinh nghiệm đóng vai trò quan trọng trong việc áp dụng AI. Những người bắt đầu sử dụng AI trong một lĩnh vực nào đó có xu hướng tiếp tục áp dụng nó trong các lĩnh vực khác của cuộc sống và công việc.

Chính vì vậy, các nhà nghiên cứu cho rằng việc tìm hiểu tại sao một số người lao động chấp nhận AI và một số khác thì không cũng quan trọng không kém việc xác định AI có thể xử lý những nhiệm vụ nào.

Ý nghĩa đối với thị trường lao động Việt Nam

Dù nghiên cứu tập trung vào thị trường Mỹ, những bài học này cũng rất đáng giá cho Việt Nam - nơi thị trường AI đang phát triển nhanh chóng. Việc hiểu rõ về tỷ lệ áp dụng thực tế thay vì chạy theo các con số "hào nhoáng" từ các công ty công nghệ sẽ giúp doanh nghiệp Việt xây dựng chiến lược chuyển đổi AI hiệu quả hơn, tập trung vào những lĩnh vực có tiềm năng thực sự thay vì đầu tư dàn trải.

Một điểm đáng chú ý khác là xu hướng áp dụng AI trong lĩnh vực tài chính và máy tính - hai ngành đang phát triển mạnh tại các thành phố lớn như TP.HCM và Hà Nội. Điều này cho thấy cơ hội lớn cho lực lượng lao động trẻ Việt Nam nếu biết tận dụng AI như một công cụ hỗ trợ đắc lực trong công việc.