Apple chôn vùi Copland 30 năm trước, giờ hệ điều hành thất bại này chạy được trên trình duyệt

Ba mươi năm sau khi Apple khai tử Copland — nỗ lực đầy tham vọng nhưng bất thành nhằm xây dựng một hệ điều hành Mac hiện đại — một trình giả lập mới cho phép bất kỳ ai cũng có thể chạy thử bản dựng dành cho nhà phát triển cuối cùng của hệ điều hành này ngay trên trình duyệt web.

Copland được thiết kế để thay thế System 7 bằng một hệ điều hành thuần PowerPC, xây dựng quanh vi nhân (microkernel), bộ nhớ được bảo vệ và đa nhiệm ưu tiên (preemptive multitasking) cho các dịch vụ hệ thống. Đây là những khái niệm mà Mac OS cổ điển khi đó còn thiếu hoàn toàn.

Ba bản dựng dở dang và một giấc mơ bỏ lỡ

Có ba bản dựng dành cho nhà phát triển được công khai: D7E1, D9 và D11E4. Rất ít người ngoài cộng đồng nhà phát triển Apple giữa thập niên 1990 từng có cơ hội chạm tay vào chúng.

Giờ đây, bản D11E4 có thể khởi động trực tiếp trên trình duyệt, cho phép khám phá hệ điều hành tiền phát hành đầy bất ổn này mà không cần cài đặt gì. Thành quả thuộc về lập trình viên Michael Steil, còn được biết đến với biệt danh Mist, người đã tạo ra một bản fork thử nghiệm của trình giả lập Power Mac DingusPPC.

Steil cho biết 11 bản vá giúp DingusPPC khởi động được Copland đều được viết với sự hỗ trợ của AI. Dự án gốc không chấp nhận các bản vá do AI hỗ trợ, nên những sửa đổi này sẽ phải được viết lại trước khi có thể được hợp nhất chính thức.

Đừng mong đợi phép màu

Trình giả lập chạy D11E4 — bản dựng cuối cùng mà Apple phân phối cho nhà phát triển, có niên đại từ tháng 6 năm 1996. Hệ điều hành này vẫn còn dang dở nghiêm trọng: nếu hệ thống giả lập gặp lỗi assertion, nó sẽ rơi vào trình gỡ lỗi (debugger) và yêu cầu người dùng tự xử lý thủ công.

Cựu CEO Apple Gil Amelio từng trình diễn Copland tại Hội nghị Nhà phát triển Toàn cầu (WWDC) năm 1995, nhưng dự án chưa bao giờ đạt được độ ổn định cần thiết để phát hành. Phần lớn Copland tồn tại dưới dạng kế hoạch và tài liệu chứ không phải mã nguồn hoàn chỉnh.

Năm 2009, Steil đã tập hợp một kho tư liệu đồ sộ về dự án này trong bộ Apple Copland Reference Documentation. Apple cũng từng lên kế hoạch cho một phiên bản kế nhiệm mang mật danh Gershwin, nhưng nó mãi chỉ nằm trên giấy. Giao diện Gershwin hiện đại mà chúng ta từng đề cập cách đây một năm chính là sự tưởng nhớ đến hệ điều hành không bao giờ tồn tại ấy.

Sự sụp đổ và bước ngoặt NeXT

Những ai từng dùng Mac OS cổ điển cuối thập niên 1990 sẽ nhận ra nhiều phần trong Copland — và điều đó hoàn toàn dễ hiểu.

Copland trượt tiến độ đến mức thảm hại, buộc Amelio phải chiêu mộ Ellen Hancock từ IBM về làm giám đốc công nghệ của Apple và giao nhiệm vụ đưa dự án trở lại đúng hướng. Song sau khi xem xét tiến độ, bà lại khuyến nghị hủy bỏ và đi mua một hệ điều hành từ nơi khác.

Apple đã cân nhắc nhiều phương án, bao gồm mua lại Be để lấy BeOS và hợp tác với Sun để phát triển hệ thống dựa trên Solaris. Cuối cùng, hãng quyết định mua NeXT, qua đó đưa Steve Jobs trở lại cùng với NeXTSTEP. Hancock sau đó bị gạt sang một bên dưới thời Jobs và từ chức năm 1997.

Apple hoàn tất thương vụ NeXT vào cuối năm 1996, chỉ vài tháng sau khi hủy Copland. Bản phát hành dành cho nhà phát triển đầu tiên của hệ điều hành kế nhiệm dựa trên NeXTSTEP là Rhapsody ra mắt năm 1997 — tiếp nối truyền thống mật danh âm nhạc, dù mã nguồn đã khác. Rhapsody tiến hóa thành Mac OS X Server 1.0 năm 1999 và bản dành cho người dùng phổ thông Mac OS X 10.0 năm 2001.

Những mảnh ghép còn sót lại

Việc thay thế kiến trúc Mac OS mất nhiều năm. Trong lúc chờ đợi, Apple đã tích hợp một số thành phần chín muồi của Copland vào các bản cập nhật hệ điều hành hiện hành:

• Mac OS 8 (1997) kế thừa giao diện Platinum và Finder chạy thuần PowerPC, đa luồng của Copland. Bảng điều khiển Appearance hỗ trợ giao diện tùy biến, dù Apple chỉ phát hành Platinum.
• Việc đổi tên từ kế hoạch Mac OS 7.7 cũng giúp Apple chấm dứt chương trình nhân bản Mac (clone), vốn có các thỏa thuận cấp phép gắn với System 7.
• Mac OS 8.1 (1998) mang đến HFS+, định dạng mới cho phép dùng ổ đĩa lớn hơn.
• Cuối năm đó, Mac OS 8.5 trở thành bản phát hành đầu tiên chỉ chạy trên PowerPC.

Các phần việc dang dở của Copland tiếp tục xuất hiện rải rác trong Mac OS 8 và 9, giúp Apple cải thiện nền tảng cũ trong khi Mac OS X đang được gấp rút hoàn thiện.

Khi Apple mua NeXT, NeXTSTEP đã chạy được trên các bộ xử lý Motorola 680x0, Intel x86, Sun SPARC và HP PA-RISC. Nền tảng di động đó về sau giúp Apple chuyển Mac sang chip Intel, đồng thời OS X trở thành nền móng cho hệ điều hành của iPhone và iPad.

Tương lai của Apple hẳn đã rất khác nếu Copland thành công. Và giờ đây, việc nó thất bại có thể được nhìn thấy rõ ràng hơn bao giờ hết — chỉ bằng một lần mở trình duyệt.