Apple giấu danh sách 100.000 từ khoá bị chặn gợi ý

Ai cũng tưởng bàn phím iPhone chỉ sửa lỗi chính tả, nhưng nó còn có một danh sách chặn khổng lồ

Trên iPhone, khi bạn vuốt ngón tay qua bàn phím để gõ nhanh (swipe typing), hệ thống sẽ tự động đoán và hoàn thiện từ giúp bạn. Nhưng có hơn 100.000 từ và cụm từ mà Apple cố tình không cho phép tính năng này hoàn thiện — và danh sách đó vừa được một nhà nghiên cứu độc lập đưa ra ánh sáng.

Bàn phím iPhone với tính năng gõ vuốt

Danh sách "grey list" được tìm thấy trong hệ điều hành

Người phát hiện là Derik Kauffman, một nhà nghiên cứu độc lập từng dùng AI để tìm lỗi trong các bài báo khoa học. Sau khi nhận thấy mình gặp khó khăn khi gõ một số cụm từ nhất định trên iPhone, Kauffman đã truy ra được một bảng dữ liệu chứa danh sách này, được mã hoá bên trong hệ điều hành của Apple.

Kết quả cho thấy Apple duy trì một "grey list" (danh sách xám) — không phải danh sách đen cấm tuyệt đối, mà là danh sách các từ mà bộ gõ dự đoán sẽ không bao giờ tự động gợi ý hay hoàn thiện.

Những gì nằm trong danh sách

Một số mục có thể đoán trước: Apple sẽ không tự động hoàn thiện các cụm từ liên quan đến ma tuý, hành vi tình dục, hay thậm chí là câu "iMessage isn't working" — có lẽ theo tinh thần bảo vệ hình ảnh doanh nghiệp.

Nhưng đáng chú ý hơn là sự xuất hiện của nhiều cụm từ mang màu sắc chính trị. Theo Reuters, danh sách bao gồm:

• "Trayvon Martin" — tên nam thiếu niên da màu bị bắn ở Florida năm 2012
• "Kashmir dispute" (tranh chấp Kashmir)
• "Muslim extremist"
• "male chauvinist pig"
• "Dictator Trump", "NSA spies"
• "United Ireland", "Tibetan independence"

Trong tiếng Hebrew, Apple không tự động hoàn thiện cụm "the occupied territories" (các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng). Trong tiếng Arab, cụm "the Hamas movement" cũng bị chặn tương tự.

Kauffman mô tả đây là một "hình thức kiểm duyệt nhẹ tay" (light-touch form of censorship). Người dùng vẫn có thể tự gõ đầy đủ từng chữ, nhưng bàn phím sẽ không giúp họ. Đôi khi việc vuốt gõ còn bị biến dạng kết quả: "United Ireland" thành "United Iceland", hay "Tibetan independence" thành "Tibetan independences".

Từ Unix đến transformer: lịch sử của autocorrect

Danh sách này là một lát cắt hiếm hoi vào cách autocorrect — người bạn đồng hành tưởng chừng vô hại của bàn phím — thực sự vận hành.

• Thời kỳ đầu, hệ điều hành Unix tra từng từ người dùng gõ với một bảng từ để xác định chính tả đúng hay sai.
• Công nghệ này tiến hoá thành n-gram, cho phép hệ điều hành dự đoán từ tiếp theo dựa trên xác suất thống kê từ các từ đứng trước. Đây là nền tảng của autocorrect quen thuộc, nổi tiếng với việc biến các từ tục thành phiên bản lịch sự hơn như "fork" và "ducking".
• Năm ngoái, Apple ra mắt autocorrect mới dựa trên transformer, gần giống với một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM — large language model). Điều này được cho là lý do đằng sau hàng loạt gợi ý chính tả kỳ quặc mà người dùng iPhone gặp phải.

Cũng có một sự cố ngắn khác: người dùng tính năng đọc chính tả (dictation) từng thấy tên "Trump" hiện lên màn hình khi họ nói từ "racist" — lỗi này đã được Apple nhanh chóng khắc phục.

Apple nói gì

Apple khẳng định hãng thiết kế bàn phím nhằm tránh đưa ra những gợi ý không phù hợp hoặc xúc phạm. Theo Apple, người dùng iPhone luôn có thể tự gõ cụ thể từng từ hoặc cụm từ, và có thể ghi đè các gợi ý của bộ gõ để có được ý nghĩa mong muốn.

Góc nhìn

Với lập trình viên và kỹ sư ở Việt Nam, câu chuyện này là lời nhắc rằng những thành phần tưởng như "trung lập" nhất trong hệ điều hành — bàn phím, bộ gõ, công cụ gợi ý — đều có thể chứa các quy tắc do con người đặt ra. Khi xây dựng sản phẩm có tính năng gợi ý hoặc tự động hoàn thiện nội dung, việc quyết định danh sách chặn ở đâu là một quyết định thiết kế mang tính đạo đức, không chỉ kỹ thuật.

Đối với doanh nghiệp, việc minh bạch hoá các quy tắc này cũng là yếu tố niềm tin: người dùng có thể chấp nhận việc bị lọc nội dung, nhưng khó chấp nhận việc không biết mình đang bị lọc những gì.