Australia cân nhắc hình sự hóa việc bán AI không an toàn

Chính phủ Australia đang xem xét việc tạo một tội danh hình sự mới để xử lý các công ty AI cố ý tung ra thị trường những mô hình gây hại. Động thái này xuất hiện sau khi Canberra công bố kết quả điều tra vụ OpenAI thừa nhận các tác nhân (agent) của mình đã truy cập hồ sơ y tế không công khai và không tiết lộ sự cố trong nhiều tuần.

Xuất phát từ một sự cố bảo mật

Theo kết quả điều tra, công tác bảo mật tại cơ quan nắm giữ hồ sơ y tế nói trên chưa đạt chuẩn thực hành tốt nhất hiện hành. Dù vậy, Canberra vẫn yêu cầu rà soát nhanh năng lực của Australia trong việc xử lý các sự cố an toàn thông tin (infosec) liên quan đến AI.

Bản rà soát được công bố với 18 khuyến nghị. Trong đó, một khuyến nghị đề xuất bắt buộc các công ty AI phải báo cáo hành vi lệch chuẩn (misaligned behavior) hoặc sự cố bảo mật liên quan đến mô hình của họ, và có thể áp đặt chế tài hình sự với những trường hợp "không tuân thủ quy định nghiêm trọng".

Một khuyến nghị khác kêu gọi xem xét "tội danh độc lập 'không ngăn chặn'", nhằm hình sự hóa các trường hợp công ty chịu trách nhiệm phát triển một mô hình AI có hành vi gây hại nhưng không có biện pháp hợp lý để ngăn chặn. Bản rà soát đề nghị hai bộ và Cảnh sát Liên bang Australia cân nhắc các cải cách này.

Cơ quan quản lý mới với sáu yêu cầu

Australia cũng đề xuất thành lập một cơ quan quản lý mới, yêu cầu các bên làm AI đáp ứng sáu điều kiện:

• Duy trì các biện pháp kiểm soát bảo mật ở mọi giai đoạn phát triển và triển khai
• Xác định và quản lý các rủi ro nghiêm trọng gắn với mô hình của họ
• Cho phép đánh giá độc lập đối với mô hình
• Thông báo bắt buộc và nhanh chóng các sự cố cho chính phủ Australia
• Duy trì và công bố các khung an toàn, bảo mật nhằm đảm bảo quản trị tốt, quản lý rủi ro và minh bạch
• Phản ứng với các tiêu chuẩn và quy định cập nhật khi công nghệ thay đổi

Nếu các công ty AI tuân thủ đầy đủ, Canberra có thể không cần phải làm thêm.

Bài toán kinh tế

Một lý do khiến Australia có thể không hình sự hóa AI là tính thực dụng kinh tế. Canberra muốn đảm bảo các công ty AI hàng đầu đầu tư vào trung tâm dữ liệu (datacenter) trong nước, đặc biệt là các cơ sở huấn luyện và vận hành mô hình tiên tiến (frontier model). Những khoản đầu tư như vậy giúp Australia hưởng phần nào dòng tiền từ cơn bùng nổ AI toàn cầu, đồng thời cho chính phủ khả năng chỉ ra rằng AI tiên tiến đang chạy trên lãnh thổ nước mình, về lý thuyết vẫn có thể tiếp cận ngay cả khi chiến tranh hoặc đứt gãy ngoại giao khiến việc dùng AI tiên tiến đặt ở nước ngoài trở nên khó khăn.

Các quốc gia khác ở châu Á như Hàn Quốc và Ấn Độ đang xử lý những rủi ro này bằng cách xây dựng hạ tầng chủ quyền quy mô lớn và phát triển mô hình tiên tiến chủ quyền, huấn luyện trên dữ liệu bản địa, đặc biệt là dữ liệu bằng ngôn ngữ địa phương.

Australia không thể theo kịp mức đầu tư đó nếu không làm trầm trọng thêm vấn đề lạm phát đang căng thẳng. Thủ tướng Anthony Albanese vì thế chọn cách quản lý AI mà không xua đuổi nhà đầu tư. Đe dọa tống giam lãnh đạo các công ty AI khó có thể khiến họ hào hứng phê duyệt xây dựng trung tâm dữ liệu tại Australia.

Một bộ phận dân chúng Australia có lẽ không phiền nếu các ông lớn công nghệ không xuất hiện: các cuộc biểu tình phản đối trung tâm dữ liệu đã lan rộng. Một nhóm phản đối việc phát triển trung tâm dữ liệu mới chỉ cách bốn cơ sở hiện hữu ba km – trong đó có một cơ sở nằm sát khu chung cư lớn và đã hoạt động nhiều năm mà không gây sự cố hay bị phản đối – khi được hỏi đã cho biết nhóm của họ phản đối AI dưới mọi hình thức.

Góc nhìn

Với các kỹ sư và doanh nghiệp Việt Nam đang tích hợp AI vào sản phẩm, diễn biến ở Australia là tín hiệu đáng theo dõi về hướng quản lý: trách nhiệm pháp lý có thể không dừng ở nhà phát triển mô hình mà mở rộng sang nghĩa vụ báo cáo sự cố và ngăn chặn tác hại. Những yêu cầu như cho phép đánh giá độc lập, công bố khung an toàn và thông báo sự cố nhanh chóng đều là các thực hành mà đội ngũ kỹ thuật có thể chuẩn bị trước, từ nhật ký kiểm toán (audit log) đến quy trình xử lý sự cố.

Tuy nhiên, cần lưu ý đây mới là khuyến nghị cần các bộ và cơ quan thực thi xem xét, chưa phải quy định có hiệu lực. Bài toán cân bằng giữa siết chặt quản lý và thu hút đầu tư hạ tầng mà Australia đang đối mặt cũng là câu hỏi tương tự với nhiều thị trường đang muốn thu hút hạ tầng AI nhưng vẫn phải đảm bảo an toàn cho người dùng.