Australia chính thức siết thuế Big Tech: Không trả phí tin tức sẽ bị đánh thuế nặng

Trong một động thái chưa từng có tiền lệ, Australia vừa chính thức thông qua đạo luật cho phép chính phủ áp dụng mức thuế mới đối với các gã khổng lồ công nghệ (Big Tech) nếu họ không chịu thương lượng để trả phí cho các hãng tin tức địa phương. Đây là một phần trong chiến lược dài hơi nhằm tái cân bằng quan hệ quyền lực giữa các nền tảng số và ngành báo chí truyền thống, vốn đang vật lộn với bài toán doanh thu sụt giảm trước sự thống trị của quảng cáo trực tuyến.

Bối cảnh: Cuộc chiến giành "miếng bánh" quảng cáo số

Trong hơn một thập kỷ qua, các nền tảng như Google và Meta (Facebook) đã trở thành cửa ngõ chính để độc giả tiếp cận tin tức. Tuy nhiên, doanh thu quảng cáo từ chính lượng người đọc này lại chảy thẳng vào túi các ông lớn công nghệ, khiến các tòa soạn địa phương rơi vào tình trạng kiệt quệ, thậm chí phải đóng cửa hàng loạt.

Australia từng là quốc gia tiên phong với Bộ luật Thương lượng Tin tức (News Media Bargaining Code) năm 2021, buộc các nền tảng phải đàm phán trực tiếp với các hãng tin. Ban đầu, luật này được xem là một thành công vang dội khi Meta và Google đã ký hàng chục hợp đồng trị giá hàng trăm triệu USD với các nhà xuất bản.

Vấn đề mới: Những kẽ hở và sự thoái lui của Meta

Tuy nhiên, vào đầu năm 2024, Meta đã gây chấn động khi tuyên bố sẽ không gia hạn các hợp đồng thương mại với các hãng tin tại Australia và Mỹ. Thay vào đó, họ chuyển hướng đầu tư vào các nhà sáng tạo nội dung cá nhân. Điều này đã tạo ra một lỗ hổng pháp lý: các công ty công nghệ có thể lách luật bằng cách ngừng tự nguyện đàm phán.

Luật mới có gì đặc biệt?

Luật vừa được thông qua mang tính "cứng rắn" hơn nhiều. Cụ thể:

• Cơ chế thuế phạt: Nếu một nền tảng công nghệ nào đó không đạt được thỏa thuận trả phí tin tức với các nhà xuất bản, chính phủ Australia sẽ áp dụng một loại thuế đặc biệt lên doanh thu của họ tại quốc gia này.
• Sức mạnh đàm phán: Mức thuế được thiết kế đủ lớn để trở thành "đòn bẩy" kinh tế, buộc các gã khổng lồ phải quay trở lại bàn đàm phán một cách thiện chí.
• Phạm vi áp dụng: Luật nhắm vào các nền tảng có doanh thu hàng năm vượt qua một ngưỡng nhất định, bao gồm cả các mạng xã hội và công cụ tìm kiếm lớn.

"Chúng tôi không muốn đánh thuế các công ty công nghệ. Chúng tôi muốn họ ngồi vào bàn đàm phán với các nhà báo. Nhưng nếu họ không làm điều đó, chúng tôi sẽ khiến việc 'miễn phí' trở nên đắt đỏ hơn việc 'trả phí'", một quan chức cấp cao của Australia phát biểu trước Quốc hội.

Tác động và ý nghĩa đối với thị trường toàn cầu

Quyết định của Australia được các chuyên gia quốc tế đánh giá là một "bài kiểm tra áp lực" quan trọng. Nếu luật này hoạt động hiệu quả, nó có thể trở thành bản thiết kế cho các quốc gia khác như Canada, Anh và các nước châu Âu - những nơi cũng đang có những cuộc đấu tranh tương tự với các nền tảng công nghệ.

Đối với người dùng Việt Nam

Mặc dù luật này chỉ có hiệu lực tại Australia, nhưng các nhà quan sát tại Việt Nam cho rằng bài học rất đáng chú ý. Trong bối cảnh các nền tảng xuyên biên giới ngày càng chi phối thị trường quảng cáo số, việc xây dựng một cơ chế pháp lý để bảo vệ nội dung và bản quyền là điều cấp thiết. Các cơ quan quản lý tại khu vực Đông Nam Á, bao gồm cả Việt Nam, đang theo dõi sát sao diễn biến này để nghiên cứu các mô hình quản lý phù hợp.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cũng cảnh báo về một rủi ro: nếu áp thuế quá nặng, các nền tảng có thể rút hoàn toàn khỏi thị trường, gây ảnh hưởng tiêu cực đến quyền tiếp cận thông tin của người dân. Đây sẽ là bài toán khó đối với bất kỳ chính phủ nào khi muốn cân bằng lợi ích giữa phát triển công nghệ số và duy trì một nền báo chí độc lập, bền vững.