Bài toán AI không khớp: Chi tiêu hạ tầng dự báo vượt xa doanh thu kỳ vọng

Các dịch vụ AI khó có thể tạo ra đủ doanh thu để bù đắp khoản chi tiêu vốn (capex) dự kiến đổ vào hạ tầng công nghệ thông tin trong giai đoạn từ nay đến năm 2030. Theo nhận định mới nhất từ Gartner, phần lớn các nhà vận hành neocloud sẽ buộc phải rút lui hoặc bị thâu tóm.

Con số không khớp

Gartner đã tổng hợp các khoản đầu tư dự kiến vào trung tâm dữ liệu AI trong nhiều năm tới, đồng thời ước tính doanh thu có thể thu về từ các ứng dụng AI trong cùng giai đoạn. Kết quả cho thấy khoảng cách không hề nhỏ.

Báo cáo mang tên "Prepare for AI Market Consolidation: Capital Write-Downs Could Exceed $4 Trillion by 2032" kết luận rằng AI sẽ không tạo đủ doanh số để sinh lời cho toàn bộ khoản chi tiêu vốn đã hoạch định, ít nhất là trước năm 2032.

Theo ông Will Sommer, chuyên gia phân tích cấp cao tại Gartner:

"Trong năm 2026, các nhà cung cấp AI dự kiến chi gần 1 nghìn tỷ USD cho hạ tầng AI, và được dự báo sẽ đầu tư thêm 6 nghìn tỷ USD trong giai đoạn 2027–2030. Tuy nhiên, nghiên cứu của chúng tôi chỉ ra rằng doanh thu AI từ doanh nghiệp và người tiêu dùng sẽ không đủ để hỗ trợ lợi nhuận cho toàn bộ khoản capex đã hoạch định trong giai đoạn này."

Khoảng cách 5 nghìn tỷ USD

Giả sử tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư (ROIC) đạt 12% — mức mà nhiều công ty coi là ngưỡng chấp nhận được — Gartner ước tính các nhà vận hành trung tâm dữ liệu AI cần tạo ra tổng doanh thu 8,5 nghìn tỷ USD để trang trải chi phí vốn và chi phí tài chính, đồng thời đạt được mức lợi nhuận đó.

Thế nhưng, tổng doanh thu AI từ doanh nghiệp và người tiêu dùng có thể quy cho các trung tâm dữ liệu AI trong giai đoạn này được dự báo không vượt quá 3,6 nghìn tỷ USD. Khoảng cách lên tới gần 5 nghìn tỷ USD.

Lợi nhuận thấp hơn kỳ vọng có thể buộc các nhà vận hành phải ghi giảm giá trị tài sản mà họ không còn khả năng thu hồi, đặc biệt khi các dòng GPU mới thay thế phần cứng cũ.

Neocloud – tâm chấn của cuộc thanh lọc

Kết quả tất yếu là một cuộc sàng lọc lớn trong số các công ty cung cấp dịch vụ hạ tầng AI. Gartner cho rằng các nhà vận hành neocloud — những đơn vị cung cấp dịch vụ "GPU-as-a-service" chuyên biệt cho tính toán AI — sẽ chịu tác động nặng nề nhất. Dự báo có tới 80% trong số họ sẽ không thể tồn tại như những doanh nghiệp độc lập sau năm 2030.

Ông Sommer nói với The Register:

"Không phải ai cũng gặp rắc rối. Một số sẽ hoạt động tốt hơn, một số kém hơn, và một số sẽ phải rời khỏi thị trường."

Các hyperscaler (nhà cung cấp đám mây quy mô lớn) được đánh giá sẽ vượt qua cuộc sàng lọc tốt hơn, nhờ hoạt động kinh doanh của họ trải rộng ra ngoài phạm vi dịch vụ AI.

Áp lực từ thị trường tài chính

Năm ngoái, McKinsey & Company từng cảnh báo các công ty neocloud cần vươn lên cao hơn trong chuỗi giá trị AI và đa dạng hóa để tránh bị hàng hóa hóa.

Sự lo ngại trong giới tài chính về lượng capex đổ vào AI đang ngày càng tăng. Một số tổ chức cho vay bắt đầu tỏ ra dè dặt.

• Tháng trước, SoftBank Group đối mặt với chi phí đi vay cao hơn khi tập đoàn đầu tư công nghệ này tìm cách huy động thêm vốn cho OpenAI.
• Công ty tài chính Jefferies công bố báo cáo trong tuần này, cho rằng các nhà phát triển như OpenAI và Anthropic đang đối mặt với mối đe dọa từ các mô hình mã nguồn mở và mô hình Trung Quốc có giá rẻ hơn.
• Tư vấn quản lý Bain & Company cũng công bố báo cáo ước tính ngành AI cần tạo ra 6 nghìn tỷ USD doanh thu thường niên vào năm 2031 để duy trì nguồn vốn cho hạ tầng đáp ứng nhu cầu dự kiến.

Cả IMF và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) đều đã lên tiếng lo ngại về nguy cơ bong bóng AI vỡ và những tác động lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Với các doanh nghiệp Việt Nam đang cân nhắc đầu tư vào hạ tầng AI hoặc thuê dịch vụ GPU từ nước ngoài, những cảnh báo trên là tín hiệu đáng lưu ý. Việc phụ thuộc vào các nhà cung cấp neocloud có nguy cơ biến mất sau vài năm có thể ảnh hưởng đến tính ổn định của dịch vụ và chi phí dài hạn.

Thay vào đó, việc ưu tiên các nhà cung cấp đám mây lớn, có hoạt động kinh doanh đa dạng, hoặc xây dựng năng lực AI nội bộ với các mô hình mã nguồn mở, có thể là hướng đi an toàn hơn cho các tổ chức trong nước.