Báo cáo mới: Những thành phố lớn nào thực sự chống chịu tốt trước biến đổi khí hậu?

Biến đổi khí hậu không còn là vấn đề của riêng các nhà khoa học, mà đã trở thành một trong những yếu tố rủi ro hàng đầu mà các nhà đầu tư tài sản, chính quyền thành phố và doanh nghiệp phải tính đến. Việc xác định đâu là nơi an toàn để phát triển bền vững đang trở thành bài toán sống còn.

Bản đồ minh họa mức độ rủi ro khí hậu toàn cầu

Mới đây, AlphaGeo — một công ty chuyên về trí tuệ khí hậu (climate intelligence) — đã công bố báo cáo chi tiết phân tích 72 thành phố lớn nhất thế giới thông qua Chỉ số Rủi ro & Khả năng chống chịu Khí hậu (CRRI). Điểm đặc biệt của báo cáo này là việc tách bạch rủi ro vật lý thuần túy (physical risk) khỏi rủi ro sau khi đã tính đến các biện pháp thích ứng (resilience-adjusted risk), từ đó hé lộ "khoảng cách thích ứng" (adaptation delta) giữa các khu vực.

Trọng tâm của báo cáo là gì?

AlphaGeo đã chấm điểm từng thành phố dựa trên sáu lớp nguy cơ khí hậu vật lý, bao gồm: lũ lụt nội địa, lũ lụt ven biển, áp lực nhiệt, hạn hán, cháy rừng và gió bão. Kết hợp cùng bộ dữ liệu độc quyền về năng lực thích ứng của từng địa điểm, công ty đưa ra hai chỉ số chính:

• Điểm rủi ro vật lý (Physical Risk Score): Mức độ rủi ro khi chưa có biện pháp giảm thiểu.
• Điểm rủi ro sau thích ứng (Resilience-adjusted Risk Score - RAJ): Mức rủi ro thực tế sau khi đã áp dụng các biện pháp bảo vệ.

Sự khác biệt giữa hai chỉ số này chính là "khoảng cách thích ứng" — thước đo quan trọng nhất cho biết thành phố nào thực sự được bảo vệ và thành phố nào đang ngồi trên "quả bom" rủi ro tiềm ẩn.

Biểu đồ tương quan giữa rủi ro vật lý và rủi ro sau thích ứng

Những thành phố chống chịu tốt nhất

Điểm số RAJ dao động từ 0-100, trong đó điểm càng thấp đồng nghĩa với khả năng chống chịu càng cao. Những cái tên dẫn đầu có thể khiến nhiều người bất ngờ.

Chicago dẫn đầu, châu Âu thể hiện đẳng cấp

Chicago (RAJ: 8) được xếp hạng là thành phố lớn chống chịu tốt nhất thế giới, nhờ vị trí địa lý ít chịu ảnh hưởng của bão nhiệt đới và lũ ven biển, kết hợp cơ sở hạ tầng đô thị vững chắc. Nhóm các thành phố châu Âu như Barcelona (11), Paris (12) và London (15) cũng có kết quả xuất sắc nhờ khí hậu ôn đới và hàng thập kỷ đầu tư vào hệ thống chống lũ, kế hoạch hành động chống nóng và khung đô thị bền vững.

Bất ngờ đến từ châu Phi và Mỹ Latinh

Một điểm nhấn thú vị của báo cáo là sự xuất hiện của các thành phố châu Phi trong nhóm dẫn đầu. Addis Ababa (RAJ: 10), Nairobi (13) và Johannesburg (16) được xếp vào nhóm các thành phố bền vững nhất toàn cầu. Báo cáo nhấn mạnh: "Các thành phố này được hưởng lợi từ độ cao địa lý thuận lợi, giúp giảm thiểu rủi ro khi hậu cơ bản hơn là các biện pháp thích ứng."

Tương tự, Buenos Aires, Bogota, Rio de Janeiro và Sao Paulo đều nằm trong nhóm an toàn, cùng với Melbourne và Sydney (châu Đại Dương) và Jakarta (Đông Nam Á).

Nam Á: Tâm điểm của khủng hoảng khí hậu đô thị

Trái ngược hoàn toàn với bức tranh lạc quan trên, 6 thành phố có rủi ro cao nhất thế giới đều nằm ở Nam Á: Ahmedabad (41), Hyderabad của Pakistan (41), Multan (38), Dhaka (36), Kolkata (35) và Lahore (35). Các thành phố này phải hứng chịu áp lực nhiệt cực lớn trong khi năng lực thích ứng vẫn còn rất hạn chế.

Dhaka là thành phố có rủi ro vật lý thô cao nhất với số điểm 60 — dù đã đạt được mức cải thiện 24 điểm nhờ thích ứng, chỉ số RAJ vẫn nằm trong nhóm cao nhất trong số các thành phố lớn.

Cuộc đua thích ứng: Trung Quốc dẫn đầu về hiệu quả

Một phát hiện quan trọng khác đến từ chỉ số tỷ lệ thích ứng (adaptation rate) — đo lường phần trăm rủi ro vật lý được bù đắp thành công nhờ các biện pháp hiện có.

Các thành phố của Trung Quốc thống trị bảng xếp hạng hiệu quả thích ứng: Bắc Kinh (50%), Thiên Tân (49%), Thâm Quyến (49%), Thượng Hải (46%), Nam Kinh (46%) và Vũ Hán (46%) đều đạt tỷ lệ thích ứng trên 46%.

Đáng chú ý, Casablanca (Maroc) là một điểm sáng của các nền kinh tế mới nổi khi đạt tỷ lệ thích ứng 47% dù có điểm rủi ro vật lý cao tới 49. Los Angeles (54%) và New York (53%) bên cạnh Seoul (46%) là những cái tên khác trong nhóm dẫn đầu.

Bảng so sánh hiệu quả thích ứng của các thành phố

Hàm ý cho nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách

Parag Khanna, CEO của AlphaGeo, có thể sẽ dùng chính báo cáo này để khẳng định tầm quan trọng của dữ liệu khí hậu trong bối cảnh các chuẩn mực báo cáo tài chính mới. Việc báo cáo chi tiết rủi ro vật lý cấp danh mục đầu tư đang trở thành yêu cầu bắt buộc theo các khung pháp lý như TCFD, ISSB IFRS S2 và EU CSRD.

Báo cáo chỉ ra rằng các thành phố có RAJ cao mà không cải thiện tỷ lệ thích ứng sẽ phải đối mặt với cái gọi là "nợ tiềm ẩn" (contingent liabilities) phát sinh từ chi phí ứng phó thảm họa, sửa chữa cơ sở hạ tầng và di dời dân cư. Bangladesh và Pakistan được xác định là những quốc gia cần được đặc biệt quan tâm.

Với các nhà đầu tư tài sản (real asset investors), một điểm số RAJ cao như của Dhaka (36) hay Ahmedabad (41) là hồi chuông cảnh báo về nguy cơ suy giảm giá trị bất động sản, rút ngắn tuổi thọ hạ tầng và gián đoạn hoạt động vận hành. Ngược lại, các thành phố Đông Á và một số thành phố MENA (Trung Đông - Bắc Phi) với tỷ lệ thích ứng cao và đà giảm RAJ đang được xem là những điểm đến có "giá trị chống chịu tương đối" hấp dẫn.

Bài học cho Việt Nam

Dù báo cáo không đề cập trực tiếp đến các thành phố Việt Nam như Hà Nội hay TP.HCM, những thông điệp từ nghiên cứu này vẫn mang tính tham chiếu sâu sắc. Là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu, việc đầu tư có chủ đích vào cơ sở hạ tầng chống lũ, thoát nước, và các giải pháp chống nóng đô thị sẽ là tiền đề để giảm thiểu "khoảng cách thích ứng" trong tương lai. Các dữ liệu cấp độ địa chỉ như của AlphaGeo cũng là gợi ý cho các nhà phát triển bất động sản và quỹ đầu tư Việt trong việc thẩm định rủi ro dự án.