Bảo tàng Hệ điều hành ảo: Khám phá lịch sử máy tính từ năm 1948 đến nay

Bạn có bao giờ tò mò về cách máy tính hoạt động trong những ngày đầu sơ khai, hoặc muốn trải nghiệm lại các hệ điều hành kinh điển như Windows 1.0, Mac OS cổ điển hay các phiên bản Unix đầu tiên? Một dự án mới mang tên Virtual OS Museum (Bảo tàng Hệ điều hành ảo) đã được ra mắt, biến mong muốn đó thành hiện thực ngay trên máy tính của bạn.

Đây là một bộ sưu tập khổng lồ bao gồm các hệ điều hành và ứng dụng độc lập chạy dưới môi trường mô phỏng (emulation), được đóng gói trong một máy ảo Linux tương thích với QEMU, VirtualBox hoặc UTM. Điểm đặc biệt nhất của dự án này là tất cả các hệ điều hành và trình giả lập đều được cài đặt và cấu hình sẵn, đi kèm một trình khởi chạy (launcher) độc lập giúp người dùng dễ dàng truy cập.

Cửa sổ chính của trình khởi chạy

Một hành trình xuyên suốt lịch sử máy tính

Virtual OS Museum không chỉ là nơi lưu trữ phần mềm, mà còn là một cỗ máy thời gian kỹ thuật số. Bộ sưu tập bao trùm toàn bộ lịch sử của máy tính lưu trữ chương trình (stored-program computing), bắt đầu từ Manchester Baby năm 1948 — máy tính đầu tiên trên thế giới có chương trình lưu trữ — cho đến các hệ điều hành hiện đại ngày nay.

Dưới đây là một số điểm nhấn trong danh mục khổng lồ của dự án:

• Mainframe và Minicomputer: Các hệ thống sơ khai như CTSS (tổ tiên của mọi hệ điều hành hiện đại), MVS, VM/370, Multics, và nhiều hệ thống khác.
• Workstation và biến thể Unix: SunOS, IRIX, NeXTSTEP, Plan 9, các bản phân phối Linux qua nhiều thập kỷ, và các hệ thống BSD.
• Máy tính cá nhân và Home Computers: Từ Apple II, Commodore 8-bit, Atari, MSX cho đến các biến thể DOS, OS/2, BeOS, và chuỗi Windows từ phiên bản 1.0 đến các bản beta đầu tiên của Longhorn.
• Di động và Nhúng: PalmOS, Symbian, Windows CE, Newton OS, và cả những phiên bản đầu tiên của Android, iOS.

Môi trường Unix PC SVR2 và XVM RSX

Trải nghiệm "đúng như thời điểm đó"

Mục tiêu của tác giả không chỉ là lưu giữ mã nguồn, mà là làm cho lịch sử phần mềm trở nên có thể tiếp cận được. Thay vì yêu cầu người dùng phải dành hàng giờ để cấu hình trình giả lập phức tạp hay tìm kiếm đĩa cài đặt cũ kỹ, Virtual OS Museum cho phép bạn chỉ cần nhấp chuột vào một mục và hệ thống sẽ khởi chạy ngay lập tức.

Trình khởi chạy còn tích hợp tính năng snapshot (ảnh chụp nhanh), cho phép khôi phục lại trạng thái hoạt động tốt nếu cài đặt bên trong bị lỗi. Điều này cực kỳ hữu ích khi thám hiểm các hệ thống cũ kỹ dễ bị hỏng.

Dự án hiện đang sở hữu những con số ấn tượng:

• Hơn 1.700 cài đặt phần mềm.
• Hơn 250 nền tảng phần cứng khác nhau.
• Hơn 570 hệ điều hành riêng biệt.

Giao diện AFROS (XaAES)

Tải về và Hỗ trợ

Virtual OS Museum cung cấp hai phiên bản để người dùng lựa chọn:

• Phiên bản Full: Tải xuống mọi thứ một lần, có thể chạy hoàn toàn ngoại tuyến.
• Phiên bản Lite: Chỉ tải xuống các ảnh đĩa (disk images) khi cần thiết, giúp tiết kiệm dung lượng ban đầu.

Cả hai phiên bản đều hỗ trợ cập nhật tự động hoặc thủ công để thêm các hệ điều hành mới mà không cần tải lại toàn bộ máy ảo. Đây là kết quả của hơn 20 năm sưu tầm và làm việc của một cá nhân, duy trì bởi niềm đam mê với lịch sử công nghệ.

Nếu bạn muốn ủng hộ dự án này, tác giả chấp nhận sự hỗ trợ qua Patreon, Ko-fi, hoặc bạn có thể tham gia cộng đồng Discord để đề xuất thêm các nền tảng mới. Dự án là một tài nguyên quý giá cho những người làm việc, viết lách hoặc nghiên cứu về lịch sử tính toán.