Bill Gates đề xuất 'thuế robot' và công việc 'dành riêng cho con người' để giảm thiểu tác động của AI

Bill Gates vừa đăng tải một bài luận dài trên trang Gates Notes, cho thấy mức độ quan tâm sâu sắc của nhà đồng sáng lập Microsoft đối với những tác động xã hội của trí tuệ nhân tạo. Trong bài viết, ông chủ yếu đứng về phía nhóm ủng hộ AI có trách nhiệm, đồng tình với bức thư ngỏ "Pacing the Frontier" do các nhân viên AI kêu gọi làm chậm tốc độ phát triển, nhưng cũng bày tỏ hoài nghi về tính bền vững của việc này.

Ông cũng bày tỏ sự hào hứng trước những lợi ích của AI trong khoa học và y tế, nhưng lo ngại về tác động lên lao động — đây là những quan điểm khá quen thuộc nếu bạn theo dõi các chính sách của Anthropic.

Tuy nhiên, có một vài ý tưởng thực sự mới có thể thay đổi cuộc tranh luận nếu được lan tỏa. Đầu tiên, ông đề xuất "thuế robot":

Hiện tại, nếu bạn là chủ lao động và thuê một người, bạn phải đóng thuế tiền lương cho họ. Nhưng nếu bạn mua một robot, bạn thường có thể khấu trừ ngay như chi phí kinh doanh. Hệ thống thuế đang thúc đẩy bạn thay thế con người bằng máy móc. Một loại thuế sẽ làm chậm quá trình rời bỏ lao động con người và tạo nguồn quỹ cho việc đào tạo lại và tăng cường an sinh xã hội.

Ông cũng đề xuất dành riêng một số công việc nhất định làm "Human Reserved" (dành riêng cho con người), về cơ bản là cấm AI sử dụng trong một số nhiệm vụ nhất định. Đây là ý tưởng thú vị và dễ dàng để các nhà hoạch định chính sách thực hiện:

Chúng ta có thể ấn định một số vai trò là Human Reserved vì lý do kinh tế. Ví dụ, chúng ta làm vậy vì cho phép máy móc đảm nhận vai trò nhất định sẽ khiến một lượng lớn người mất việc mà họ khó chuyển đổi công việc. Bạn không thể bảo một người 55 tuổi làm xây dựng cả đời rằng họ cần chuyển sang làm việc tại cơ sở chăm sóc người già và kỳ vọng họ thấy điều đó có ý nghĩa. Đôi khi quyết định làm cho một thứ gì đó trở thành Human Reserved sẽ xuất phát từ các yếu tố khác. Trong y tế, hãy tưởng tượng một robot báo cho bạn tin buồn rằng bạn mắc bệnh nan y. Về kỹ thuật không có lý do gì nó không làm được. Nhưng nó không nên làm điều đó.

Lĩnh vực Human Reserved sẽ phát triển theo thời gian — chúng ta nên xem xét việc ấn định một số công việc ngay bây giờ và triển khai AI dần dần trong nhiều năm hoặc thập kỷ, với cam kết bảo vệ một số vai trò nhất định.

Cần lưu ý rằng cả hai ý tưởng trên sẽ ảnh hưởng khá nghiêm trọng đến lợi nhuận của các phòng lab lớn, có thể là lý do khiến chúng chưa được nhắc đến nhiều cho đến nay.

Ngoài ra, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải về việc ai sẽ thiết lập các quy tắc này và nội dung cụ thể của chúng sẽ là gì, nếu chúng được triển khai.