Bùng nổ AI có thể khiến 230 triệu điện thoại giá rẻ biến mất khỏi thị trường mỗi năm

Cuộc đua AI đang âm thầm định hình lại thị trường smartphone toàn cầu, và những người dùng phổ thông có ngân sách hạn hẹp có thể là nhóm chịu thiệt đầu tiên.

Theo dự báo mới nhất từ Counterpoint Research, phân khúc điện thoại dưới 200 USD đang đối mặt với viễn cảnh ảm đạm: lượng xuất xưởng dự kiến giảm khoảng 40% trong giai đoạn 2025-2030. Điều này đồng nghĩa với việc hơn 230 triệu thiết bị mỗi năm sẽ biến mất khỏi thị trường vào cuối thập kỷ này.

Vì sao điện thoại giá rẻ đang dần biến mất?

Counterpoint chỉ ra ba nguyên nhân chính đằng sau sự thu hẹp này:

• Chi phí bộ nhớ và chipset leo thang, đặc biệt là DRAM và NAND, khi các nhà sản xuất chip dồn nguồn lực cho linh kiện phục vụ hạ tầng AI có biên lợi nhuận cao hơn.
• Yêu cầu cấu hình tối thiểu ngày càng khắt khe, khiến chi phí sản xuất thiết bị đầu vào tăng lên.
• Các hãng ngày càng ít mặn mà với những dòng sản phẩm entry-level không sinh lời.

Ông Yang Wang, chuyên gia phân tích chính tại Counterpoint, nhận định:

"Thị trường smartphone sẽ phục hồi về sản lượng, nhưng phân khúc giá rẻ sẽ không trở lại vị thế trước đây. Cơ hội giờ đây dịch chuyển sang các thiết bị tầm trung được trang bị tốt hơn và các sản phẩm cao cấp."

Điểm mấu chốt nằm ở cấu trúc chi phí: với những thiết bị giá rẻ, linh kiện chiếm tỷ trọng lớn hơn trong tổng chi phí nguyên vật liệu (BOM), khiến nhà sản xuất gần như không còn dư địa để hấp thụ các đợt tăng giá.

Hệ quả với người dùng và thị trường

Sự thu hẹp của phân khúc giá rẻ có thể khiến khả năng tiếp cận internet trở nên đắt đỏ hơn với người thu nhập thấp, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển — trong khi các tập đoàn công nghệ giàu nhất thế giới vẫn đang đổ hàng tỷ USD vào các mô hình AI ngày càng tiêu tốn tài nguyên.

Người mua sẽ có vài lựa chọn:

• Chuyển sang các thiết bị đắt tiền hơn.
• Giữ điện thoại cũ lâu hơn.
• Tìm đến thị trường máy cũ và máy tân trang.

Counterpoint dự báo phân khúc tầm trung sẽ trở thành chiến trường chính của ngành vào năm 2030, khi các hãng tập trung ra mắt sản phẩm, marketing và đầu tư kênh phân phối vào các thiết bị phổ thông được trang bị tốt hơn.

Khi thông số kỹ thuật ngày càng ít khác biệt, các nhà sản xuất sẽ cạnh tranh bằng thiết kế, camera, thời lượng pin và độ bền, trong khi các thiết bị cao cấp vẫn là động lực tăng trưởng doanh thu.

Ai được hưởng lợi?

Counterpoint cho rằng Apple, Samsung và Huawei sẽ là những bên hưởng lợi chính từ sự dịch chuyển này:

• Samsung có danh mục sản phẩm trải rộng khắp các phân khúc chủ chốt và lịch sử chấp nhận biên lợi nhuận thấp để duy trì độ phủ thị trường.
• Apple được dự báo tiếp tục là bên đóng góp lớn nhất vào giá trị thị trường smartphone cao cấp.
• Huawei với các dòng flagship và máy gập sẽ hỗ trợ đà phục hồi của hãng tại Trung Quốc.

Cuộc đua AI bóp nghẹt linh kiện tiêu dùng

Dự báo trên ra đời trong bối cảnh cuộc đua AI đang tác động đến mọi ngóc ngách của ngành phần cứng. Các nhà sản xuất chip đang hướng dòng sản phẩm sang linh kiện biên lợi nhuận cao phục vụ hạ tầng AI, để lại ít năng lực sản xuất hơn cho các linh kiện tương đối rẻ dùng trong thiết bị tiêu dùng.

Áp lực đặc biệt gay gắt với DRAM và NAND. Giá bộ nhớ đã tăng gấp bốn lần trong năm qua, đẩy các nhà sản xuất PC vào tình thế phải nâng giá lên mức cao kỷ lục trong khi tồn kho chạm đáy.

Chromebook cũng chịu áp lực tương tự như smartphone dưới 200 USD, bởi cả hai đều dựa trên BOM thấp. Tình trạng thiếu hụt bộ nhớ do AI được dự báo sẽ khiến lượng xuất xưởng ChromeOS giảm 27,6% vào cuối năm nay. Cùng dự báo từ Omdia, mức giảm tương ứng của PC Windows và Mac lần lượt là 12,1% và 4,8%.

Góc nhìn cho người dùng Việt Nam

Với thị trường Việt Nam, nơi phân khúc điện thoại dưới 5 triệu đồng vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong doanh số, xu hướng này có thể khiến người tiêu dùng phổ thông phải chi nhiều hơn cho một chiếc smartphone mới. Các dòng máy giá rẻ vốn là lựa chọn quen thuộc của học sinh, sinh viên và người lao động thu nhập thấp sẽ ngày càng khan hiếm.

Trong bối cảnh đó, thị trường máy cũ và máy tân trang tại Việt Nam được dự báo sẽ sôi động hơn, đồng thời người dùng có thể phải kéo dài vòng đời sử dụng thiết bị thay vì nâng cấp thường xuyên như trước.