Bùng nổ trung tâm dữ liệu khiến các nhà máy điện than "bẩn" tại Mỹ tiếp tục hoạt động

Bùng nổ trung tâm dữ liệu khiến các nhà máy điện than "bẩn" tại Mỹ tiếp tục hoạt động

Sự phát triển chóng mặt của các trung tâm dữ liệu tại Mỹ đang vô tình kéo dài tuổi thọ của các nhà máy điện hóa thạch, làm chậm quá trình chuyển đổi sang lưới điện sạch hơn và làm trầm trọng thêm tình trạng ô nhiễm không khí. Đây là kết luận từ một nghiên cứu mới được công bố bởi một nhóm các tổ chức phi lợi nhuận về môi trường nhân ngày Trái Đất (Earth Day).

Các báo cáo, được thực hiện bởi US PIRG Education Fund, Environment America Research & Policy Center và Frontier Group, chỉ ra sự chững lại rõ rệt trong việc ngừng hoạt động các nhà máy điện than. Đồng thời, chúng cũng mô tả chi tiết về các chất gây ô nhiễm độc hại vẫn đang được phát ra từ các nhà máy phát điện chạy than già cỗi.

Nhu cầu điện năng tăng vọt vì AI

Trong suốt thập kỷ qua, năng lượng tái tạo đã phát triển nhanh chóng trên khắp nước Mỹ. Tuy nhiên, làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu gần đây, chủ yếu được thúc đẩy bởi Trí tuệ nhân tạo (AI) và các khối lượng tính toán tiêu thụ nhiều điện năng khác, đã đẩy nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh sau nhiều năm tăng trưởng khá phẳng.

Một phân tích của công ty tư vấn Bain & Company đã cảnh báo vào năm 2024 rằng nhu cầu năng lượng có thể vượt quá nguồn cung chỉ trong vài năm tới.

Sự gia tăng nhu cầu năng lượng này đang buộc các công ty tiện ích phải giữ cho một số nhà máy điện hóa thạch hoạt động lâu hơn thay cho việc cho chúng nghỉ hưu đúng kế hoạch. Một trường hợp được đưa tin rộng rãi là tại Omaha, nơi công ty điện lực xác định rằng việc ngừng hoạt động các máy phát điện chạy than tại nhà máy điện North Omaha sẽ gây ra nguy cơ thiếu hụt điện năng cho khu vực, do nhu cầu tăng cao từ các trang trại máy chủ (server farms) gần đó.

Các nhà máy điện "zombie" và sự trỗi dậy của khí đốt

Một trong những bài nghiên cứu có tên "Chuyển đổi năng lượng đang gặp rủi ro" (Energy Transition at Risk), đã sử dụng dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) để ghi nhận sự chậm trễ trong việc đưa các nhà máy điện bẩn nhất của Mỹ ngừng hoạt động, cũng như sự phục hồi của các đề xuất xây dựng mới các nhà máy điện chạy khí đốt.

Điều này bao gồm không chỉ các trạm phát điện, mà còn cả việc phát điện tại chỗ trong các khuôn viên trung tâm dữ liệu những nơi không thể kết nối với lưới điện khi cần thiết.

Dữ liệu trong báo cáo cho thấy khoảng 40% các kế hoạch ngừng hoạt động hoặc chuyển đổi nhiên liệu của các nhà máy điện than dự kiến diễn ra trước cuối năm 2025 đã không được thực hiện. Báo cáo cho rằng nếu việc ngừng hoạt động điện than tiếp tục với tốc độ như năm 2022, tất cả các nhà máy này sẽ đã bị đóng cửa vào năm 2040. Tuy nhiên, với tốc độ hiện tại, các nhà máy điện than sẽ tồn tại cho đến năm 2065.

Đồng thời, công suất khí đốt tự nhiên cũng đang tăng vọt. Tính đến tháng 12 năm 2025, 13,2 GW công suất máy phát khí đốt dự kiến ngừng hoạt động vào năm 2030, trong khi đó 41,8 GW nhà máy điện khí mới sẽ được đưa vào lưới điện. Kết quả là Mỹ đang khóa chặt hàng thập kỷ hạ tầng khí đốt mới, vì các nhà máy mới thường có tuổi thọ từ 30 đến 40 năm, ngay cả khi năng lượng tái tạo tiếp tục phát triển.

Tác động đến sức khỏe và môi trường

Bài báo cáo thứ hai, "Các nhà máy điện hóa thạch hoạt động lâu hơn - điều đó có nghĩa là không khí bẩn hơn", ước tính rằng 15 "nhà máy điện zombie" được giữ hoạt động quá ngày nghỉ hưu dự kiến đã thải ra gần 65 triệu tấn khí thải nhà kính vào năm 2023, nhiều hơn tổng lượng phát thải ròng của bang Massachusetts vào năm 2022.

Báo cáo chỉ ra những thiệt hại mà các khí thải này gây ra; các chất gây ô nhiễm như dioxide lưu huỳnh (SO2) và oxit nitơ (NOx) góp phần hình thành ô nhiễm bụi mịn, trong khi NOx cũng góp phần tạo ra ozone ở mặt đất, cả hai đều đe dọa sức khỏe con người.

Ngoài ra, các nhà máy điện than còn phát ra thủy ngân, một chất độc thần kinh gây hại có thể xâm nhập vào chuỗi thức ăn và tích tụ cho đến khi cuối cùng được con người tiêu thụ.

Bối cảnh chính sách và kêu gọi hành động

Các tác giả của các báo cáo kêu gọi các nhà hoạch định chính sách hành động để giảm thiểu tác động môi trường và hại sức khỏe cộng đồng do nhu cầu điện tăng từ trung tâm dữ liệu và các nguồn khác. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc khuyến khích tiết kiệm năng lượng hơn, loại bỏ các rào cản đối với năng lượng sạch, và đẩy nhanh quá trình loại bỏ các nhà máy điện bẩn.

Tuy nhiên, những lời kêu gọi của các nhà nghiên cứu có thể sẽ không được lắng nghe trong khi chính quyền của Tổng thống Trump đang nắm quyền. Tổng thống Trump đã nhiều lần tấn công điện gió và thực hiện các biện pháp hạn chế hỗ trợ cho năng lượng tái tạo.

Vào năm ngoái, Bộ trưởng Nội vụ Mỹ (và cựu giám đốc điều hành phần mềm) Doug Burgum đã lập luận rằng việc giành chiến thắng trong cuộc đua AI với Trung Quốc quan trọng hơn việc ngăn chặn biến đổi khí hậu.

"Thật phi lý khi cung cấp điện cho công nghệ của tương lai bằng các nguồn năng lượng bẩn và nguy hiểm của quá khứ," Quentin Good, chuyên gia phân tích chính sách của Frontier Group, cho biết. "Gây hại cho môi trường và đe dọa sức khỏe con người không phải là cách để xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn."

Các nhóm này cũng cho biết họ đã khởi động một bản kiến nghị như một phần của nỗ lực rộng lớn hơn nhằm vận động các trung tâm dữ liệu vận hành bằng năng lượng tái tạo, tuân thủ các tiêu chuẩn hiệu quả và hoạt động theo cách giảm căng thẳng tải cho lưới điện.