Các nhà khoa học cảnh báo: Lệnh cấm mạng xã hội cho thiếu niên thiếu bằng chứng và có thể gây phản tác dụng

Các nhà khoa học cảnh báo: Lệnh cấm mạng xã hội cho thiếu niên thiếu bằng chứng và có thể gây phản tác dụng

Các chuyên gia tâm lý học cho rằng chưa có bằng chứng khoa học chắc chắn chứng minh lợi ích của việc cấm mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi. Thay vào đó, các lệnh cấm này có thể dẫn đến xâm phạm quyền riêng tư, gây bất lợi cho nhóm yếu thế và khiến thanh thiếu niên tìm cách lách luật để truy cập mà không có sự bảo vệ cần thiết.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia trên thế giới đang ráo riết áp dụng các biện pháp cấm thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội nhằm bảo vệ sức khỏe tinh thần, một nhóm các nhà khoa học đã lên tiếng phản đối. Bài viết mới trên tạp chí Frontiers in Developmental Psychology của tiến sĩ Monika Neff Lind và các cộng sự chỉ ra rằng các lệnh cấm này thiếu cơ sở thực nghiệm và tiềm ẩn những rủi ro đáng kể.

Cô gái trẻ sử dụng smartphone tại nhà ga tàu điện

Xu hướng cấm đoán trên toàn cầu

Vào tháng 12 năm 2025, Australia đã trở thành quốc gia tiên phong cấm người dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản mạng xã hội. Đây được coi là một trong những đạo luật nghiêm ngặt nhất thế giới. Không chỉ Australia, nhiều nước khác như Pháp, Hy Lạp, Tây Ban Nha, Đan Mạch, Malaysia, Na Uy, Ấn Độ, Ai Cập, Canada, Thổ Nhĩ Kỳ và Vương quốc Anh cũng đang xem xét hoặc áp dụng các biện pháp tương tự.

Các nhà hoạch định chính sách thường trích dẫn các khuyến cáo từ các nhà khoa học hoặc các nghiên cứu cho thấy việc giảm tiếp xúc với mạng xã hội mang lại lợi ích cho sức khỏe tinh thần. Tuy nhiên, tiến sĩ Monika Neff Lind, một nhà tâm lý học lâm sàng và nhà nghiên cứu về sức khỏe tâm thần số tại Đại học California Irvine, khẳng định rằng thực tế không hề đơn giản như vậy.

Thiếu bằng chứng khoa học vững chắc

Để kiểm chứng các tuyên bố về lợi ích của việc cấm mạng xã hội, các nhà khoa học cần dựa vào các thí nghiệm có đối chứng. Trong nghiên cứu của mình, nhóm của tiến sĩ Lind đã tổng hợp và xem xét tất cả các thí nghiệm kiểm tra tác động của việc hạn chế mạng xã hội đối với sức khỏe tinh thần. Kết quả thu được khá đáng báo động.

"Không có một thí nghiệm hạn chế mạng xã hội nào bao gồm những người dưới 16 tuổi. Chúng ta không biết lệnh cấm sẽ ảnh hưởng thế nào đến những người trẻ mà chúng ta đang nhắm tới vì chúng ta chưa bao giờ thử nghiệm điều này với họ!", tiến sĩ Lind nhấn mạnh.

Thậm chí, ngay cả các nghiên cứu trên người trưởng thành cũng cho thấy kết quả không rõ ràng. Khoảng 40% các nghiên cứu cho thấy việc hạn chế mạng xã hội gây ra tác dụng phụ tiêu cực (như giảm sự hài lòng với cuộc sống và tăng cảm giác cô đơn) hoặc không có tác dụng nào cả. Điều này cho thấy việc đơn giản tước bỏ quyền truy cập không phải là giải pháp thần kỳ cho khủng hoảng sức khỏe tinh thần.

Rủi ro tiềm ẩn và tác dụng ngược

Ngoài việc thiếu bằng chứng, các nhà khoa học còn lo ngại về những hệ quả ngoài ý muốn của các lệnh cấm này.

Xâm phạm quyền riêng tư và phân biệt đối xử: Việc thực thi lệnh cấm đòi hỏi các công nghệ xác minh độ tuổi, thường dựa trên việc tải lên ảnh chân dung (selfie). Các công nghệ này có xu hướng mắc nhiều lỗi hơn với khuôn mặt trẻ và người da màu, dẫn đến việc phân biệt đối xử và xâm phạm quyền riêng tư của người dùng.

Mất kết nối cộng đồng: Các trường học, câu lạc bộ và nhiều tổ chức thanh thiếu niên hiện nay sử dụng mạng xã hội làm kênh liên lạc chính. Việc cấm đoán có thể khiến thanh thiếu niên bị cô lập khỏi các nguồn tài nguyên và thông tin quan trọng.

Lách luật và rủi ro an ninh: Khi bị cấm, nhiều bạn trẻ có xu hướng tìm cách lách luật bằng cách tạo tài khoản giả mạo người lớn hoặc ẩn danh. Điều này nguy hiểm hơn nhiều vì họ vẫn truy cập được mạng xã hội nhưng không còn được bảo vệ bởi các chế độ kiểm soát của phụ huynh hay bộ lọc nội dung dành cho tuổi trẻ.

Hiệu quả thực tế và hướng đi cần thiết

Thực tế cho thấy việc thực thi các lệnh cấm này gặp nhiều khó khăn. Sau 3 tháng áp dụng lệnh cấm, chính quyền Australia báo cáo rằng gần 70% tài khoản mạng xã hội thuộc sở hữu của người dưới 16 tuổi vẫn hoạt động.

Thay vì vội vàng cấm đoán, các nhà khoa học đề xuất chính phủ cần có những kế hoạch đánh giá tác động toàn diện và kỹ lưỡng. Cần phải đo lường cả chỉ số hạnh phúc tích cực và các vấn đề sức khỏe tâm thần từ nhiều nguồn khác nhau. Hơn nữa, chính phủ cần hợp tác với các bên liên quan, bao gồm cả chính thanh thiếu niên, để tìm ra giải pháp.

"Big Tech đã trở nên nổi tiếng vì triết lý 'di chuyển nhanh và phá vỡ mọi thứ'. Các nhà hoạch định chính sách vội vàng ban hành các lệnh cấm này có nguy cơ lặp lại sai lầm của Big Tech và làm trầm trọng thêm các vấn đề mà lệnh cấm đang cố gắng giải quyết", tiến sĩ Lind kết luận.

Chúng ta không thể giải quyết khủng hoảng sức khỏe tinh thần của giới trẻ chỉ bằng cách cấm đoán. Thay vì tước đi những gì họ có, chúng ta nên tập trung vào việc cải thiện môi trường số và xây dựng các giải pháp bền vững hơn.