Các ông lớn bộ nhớ đã hủy hoại thị trường tiêu dùng như thế nào

Giá RAM và SSD đã tăng phi mã trong hơn một năm qua, có trường hợp tăng gần 500%. Đằng sau con số đó là một sự thay đổi chiến lược của các nhà sản xuất bộ nhớ: họ chuyển sang ký hợp đồng dài hạn với một nhóm nhỏ khách hàng lớn, chủ yếu là các trung tâm dữ liệu phục vụ AI. Kết quả là người tiêu dùng phổ thông — từ game thủ đến người dựng máy trạm — đang bị đẩy ra rìa thị trường.

Minh họa giá RAM và SSD tăng vọt

Mức tăng giá chưa từng có tiền lệ

Theo dữ liệu tổng hợp từ các sản phẩm theo dõi trên thị trường Mỹ, so với tháng 9/2025:

• SSD NVMe 2 TB tăng trung bình 137%, từ 143 USD lên khoảng 340 USD
• SSD SATA 2 TB tăng 183%, từ 112 USD lên 318 USD
• Kit RAM DDR5 32 GB tăng 363%, từ 122,5 USD lên 567,5 USD
• Kit RAM DDR4 32 GB tăng 294%, từ 61,5 USD lên 242,5 USD

Với các cấu hình cao cấp, con số còn kinh khủng hơn. Kit DDR5-6000 64 GB từng có giá 240 USD nay đã lên tới 1.300–1.400 USD, tức tăng khoảng 483%. Một thanh 128 GB DDR5-6400 ECC Registered mua năm 2024 với giá 1.060 USD nay gần như không còn hàng, và nếu muốn mua lại loại tương đương, người dùng có thể phải trả tới 6.800 USD từ người bán lại.

Ngay cả ổ cứng HDD cũng không thoát. Một ổ 16 TB tăng gần 129%, từ khoảng 350 USD lên xấp xỉ 800 USD, với đà tăng tốc rõ rệt từ tháng 4/2026.

Hợp đồng dài hạn — "quân bài" làm thay đổi cuộc chơi

Điểm mấu chốt nằm ở các hợp đồng dài hạn (LTA). Thay vì đàm phán theo quý như trước, các nhà sản xuất nay ký hợp đồng 3–5 năm và dành 50–70% sản lượng cho chỉ khoảng 5–16 khách hàng lớn nhất.

Cụ thể theo báo cáo tài chính gần nhất:

• Micron cho biết 16 hợp đồng dài hạn hiện chiếm 20% sản lượng DRAM và một phần ba sản lượng NAND, với kỳ vọng khoảng một nửa doanh thu sẽ nằm trong các thỏa thuận này
• SanDisk dự kiến dành 50% sản lượng năm 2027 và 67% năm 2028 cho các hợp đồng dài hạn
• Samsung đã chốt thỏa thuận với 5 khách hàng trung tâm dữ liệu lớn nhất và đang đàm phán thêm 5 khách hàng nữa, dự kiến phân bổ 60–70% tổng công suất cho hợp đồng dài hạn
• Western Digital đang thảo luận hợp đồng kéo dài tới tận năm 2031

Điều này có nghĩa: nguồn cung bộ nhớ cho người tiêu dùng bị "khóa" trước nhiều năm, trong khi nhu cầu từ AI vẫn tiếp tục bùng nổ.

"Các hợp đồng dài hạn đang chuyển đổi ngành từ chu kỳ bùng nổ – suy thoái 3–5 năm sang mô hình đặt hàng dài hạn với nhu cầu được đảm bảo trước." — Chosun Daily

Điện toán đám mây hưởng lợi, người dùng chịu thiệt

Khi giá linh kiện tăng vọt, các doanh nghiệp nhỏ không còn khả năng nâng cấp máy chủ tại chỗ, buộc phải thuê hạ tầng đám mây. Và điều này không hề vô tình.

Biểu đồ dự báo nhu cầu bộ nhớ theo ứng dụng

Trong báo cáo tài chính quý I/2026, CEO Amazon thừa nhận thẳng thắn: sự thay đổi về giá và nguồn cung bộ nhớ đang là động lực đẩy các doanh nghiệp có hạ tầng tại chỗ lên đám mây. Kết quả đến ngay sau đó:

• Google Cloud tăng trưởng doanh thu 82% so với cùng kỳ
• Azure của Microsoft tăng 43%
• AWS tăng 36,7%, mức tăng nhanh nhất trong 18 quý

Theo TrendForce, chi tiêu vốn của 9 nhà cung cấp dịch vụ đám mây lớn nhất thế giới dự kiến tăng từ 922 tỷ USD năm 2026 lên 1.383 tỷ USD năm 2027, trong đó riêng DRAM và NAND sẽ chiếm tới 68% vào năm 2027.

Hệ lụy lan rộng toàn bộ thị trường điện tử tiêu dùng

Đây không chỉ là câu chuyện của người dựng PC. Giá bộ nhớ leo thang đẩy giá gần như mọi thiết bị điện tử tiêu dùng lên cao:

• IDC dự báo lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu sẽ giảm 16,7% trong năm 2026, trong khi giá bán trung bình tăng 27,6% lên 581 USD
• Apple tăng giá hàng loạt sản phẩm, từ MacBook, iPad cho tới Vision Pro
• Xbox tăng 100 USD cho bản 512 GB và 150 USD cho bản 1 TB
• Nintendo nâng giá Switch 2, Sony tăng giá PS5 hai lần trong một năm
• Amazon tăng giá Echo, Kindle, Fire TV Stick và các thiết bị eero

Ông lớn ngành phân tích TechInsights cảnh báo: không chỉ iPhone đắt lên, mà ngay cả máy MRI trong bệnh viện cũng có thể tăng giá, hoặc tệ hơn là không được sản xuất.

Trung Quốc nổi lên, nhưng bị chặn cửa

Trong bối cảnh đó, hai cái tên mới của Trung Quốc là CXMT và YMTC đang bứt phá. Theo Counterpoint Research, thị phần DRAM toàn cầu của CXMT theo doanh thu đã tăng từ 4% (quý II/2025) lên 10% (quý II/2026). YMTC lọt vào top 3 nhà sản xuất NAND lớn nhất theo sản lượng, vượt qua Kioxia, Micron và SanDisk.

Minh họa thị trường bộ nhớ và các nhà sản xuất

Tuy nhiên, cả hai đang bị Washington gây sức ép. Khi Bloomberg đưa tin Apple muốn mua chip từ CXMT và YMTC, Thượng nghị sĩ Chuck Schumer đã viết thư yêu cầu Apple từ bỏ kế hoạch, còn Bộ trưởng Thương mại Lutnick tuyên bố "không thể để các công ty Mỹ dùng bộ nhớ Trung Quốc".

Điều đáng chú ý: Micron — nhà sản xuất DRAM duy nhất của Mỹ — hiện chỉ chiếm dưới 2% sản lượng DRAM toàn cầu, và các nhà máy đang xây ở New York và Idaho cũng chỉ hứa hẹn nâng con số này lên khoảng 10% vào năm 2035. Phần lớn sản lượng đó nhiều khả năng sẽ dành cho HBM phục vụ AI, khiến lượng DRAM cho người tiêu dùng càng ít ỏi.

Viễn cảnh phía trước

TrendForce dự báo NAND có thể hạ nhiệt vào năm 2027 nhờ công nghệ xếp lớp dày hơn, nhưng DRAM thì tình hình chỉ có thể xấu thêm. Trong khi đó, đại diện Silicon Motion nhận định thẳng: "Thị trường SSD bán lẻ gần như đã biến mất", và tình trạng thiếu hụt sẽ không cải thiện trong năm tới mà còn tồi tệ hơn.

Với việc các nhà sản xuất phân bổ tới 70% công suất trước cả nửa thập kỷ, việc mở rộng nhà máy — vốn cần nhiều năm — trở thành hy vọng duy nhất. Nhưng ngay cả khi giá có giảm, nhiều khả năng nó sẽ không quay về mức đáy cũ.

Đối với người dùng Việt Nam, đây là lời nhắc nhở thiết thực: nếu đang có kế hoạch nâng cấp RAM, SSD hay mua máy mới, việc chốt sớm có thể tiết kiệm đáng kể so với chờ đợi. Thị trường linh kiện trong nước vốn phụ thuộc vào giá nhập khẩu, nên mọi đợt tăng giá toàn cầu đều nhanh chóng phản ánh vào giá bán lẻ. Và với đà này, "chờ giá xuống" có thể là một canh bạc ngày càng khó thắng.