Cảnh sát Mỹ giải thích vì sao dùng camera đọc biển số để theo dõi, quấy rối phụ nữ

Một đoạn phim từ camera cơ thể vừa được công bố đã phơi bày chi tiết cách một cảnh sát tại bang Florida (Mỹ) lạm dụng hệ thống cơ sở dữ liệu của chính phủ và mạng lưới camera đọc biển số tự động để theo dõi, chặn xe và quấy rối một phụ nữ mà anh ta gặp trên phim trường của bộ phim "Bad Monkey" (Apple TV). Vụ việc không chỉ gây chấn động dư luận mà còn đặt ra câu hỏi lớn về việc các công cụ giám sát hiện đại đang bị lạm dụng như thế nào trong lực lượng thực thi pháp luật.

Cảnh sát Mỹ bị bắt vì lạm dụng hệ thống giám sát

Vụ việc diễn ra như thế nào?

Theo điều tra của 404 Media, viên cảnh sát tên Lamar Roman đã gặp nạn nhân trên phim trường "Bad Monkey". Ngay trong ngày quay phim, anh ta đã lén tra cứu thông tin của cô trong hệ thống DAVID (cơ sở dữ liệu về giấy phép lái xe của bang) và một hệ thống khác tên MNI. Qua đó, Roman truy cập được địa chỉ nhà, ngày sinh, ảnh chân dung và danh sách xe của nạn nhân.

Tệ hơn, Roman còn đưa biển số xe của nạn nhân vào một "danh sách nóng" (hot list) trong hệ thống camera đọc biển số tự động (ALPR) có tên Guardian (do công ty Turing sản xuất). Hệ thống này sẽ tự động cảnh báo cho anh ta mỗi khi xe của nạn nhân đi ngang qua một camera trên đường cao tốc.

Lời khai của nghi phạm

Trong đoạn phim ghi hình tại đồn cảnh sát, Roman thừa nhận đã "tán tỉnh" nạn nhân trên phim trường và biết rõ việc tra cứu cơ sở dữ liệu là bất hợp pháp. Anh ta nói:

"Ngay khi tôi tra cứu, tôi đã nghĩ 'Chết tiệt, mình vừa làm gì thế này?'"

Khi được hỏi có lý do hợp pháp nào để chặn xe nạn nhân hay không, Roman trả lời thẳng thừng: "Không." Anh ta lý giải động cơ của mình chỉ đơn giản là:

"Tôi thấy một thứ gì đó lấp lánh, cô ấy cứ trêu chọc. Tôi nghĩ mình chỉ muốn có cảm giác hưng phấn từ việc đó."

Cách cơ quan chức năng xử lý

Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở hành vi của Roman mà còn ở cách hệ thống xử lý. Trong cuộc phỏng vấn với nạn nhân, thám tử Jenna Moeller - người trực tiếp điều tra vụ việc - thừa nhận:

"Chúng tôi đã có nhiều cảnh sát viên lạm dụng cơ sở dữ liệu. Chúng tôi đã nói đi nói lại rằng chúng không dùng cho việc đó. Bạn thấy một cô gái xinh đẹp, bạn không được phép tra cứu họ trong cơ sở dữ liệu."

Tuy nhiên, thái độ điều tra cũng gây tranh cãi. Trong đoạn phim bắt giữ Roman tại nhà riêng, thám tử Moeller còn an ủi anh ta: "Ông sẽ vượt qua được chuyện này thôi, anh bạn." Trước đó, một cảnh sát khác cũng nói với Roman rằng "không ai hoàn hảo" và "mọi người đều có vấn đề riêng".

Cuối cùng, Roman bị buộc tội theo dõi và truy cập trái phép cơ sở dữ liệu chính phủ, nhưng tránh được án tù nhờ thỏa thuận nhận tội.

Vấn đề lớn hơn: Lạm dụng hệ thống giám sát

Vụ việc này phản ánh một xu hướng đáng báo động tại Mỹ: Hàng chục cảnh sát trên khắp nước đã bị phát hiện lạm dụng hệ thống Flock và các hệ thống ALPR khác để theo dõi vợ cũ, bạn đời cũ hoặc những người hoàn toàn xa lạ. Báo cáo của Viện Tư pháp (Institute for Justice) cho thấy số vụ việc thực tế còn cao hơn nhiều so với con số 15 vụ mà công ty Flock từng công bố. Tờ Washington Post sau đó cũng xác nhận "ít nhất 50 vụ việc" tương tự.

Đáng chú ý, chính CEO của Flock, ông Garrett Langley, từng tuyên bố hệ thống của họ đã "giúp phát hiện rất nhiều cảnh sát xấu... nhiều hơn cả những gì tôi từng mong đợi".

Bài học cho người dùng công nghệ

Mặc dù vụ việc xảy ra tại Mỹ, nhưng đây là lời cảnh báo quan trọng cho bất kỳ quốc gia nào đang triển khai hệ thống giám sát thông minh. Các chuyên gia cho rằng cần có cơ chế kiểm soát truy cập nghiêm ngặt, kiểm toán định kỳ và quy định pháp lý rõ ràng để ngăn chặn tình trạng lạm dụng quyền lực từ bên trong lực lượng thực thi pháp luật. Người dân cũng nên biết rõ quyền riêng tư của mình và theo dõi sát sao cách chính quyền sử dụng dữ liệu thu thập được từ các hệ thống công nghệ.