CERN và Mistral hợp tác phát triển AI cho khoa học

CERN — phòng thí nghiệm vật lý hạt hàng đầu châu Âu — và Mistral — công ty phát triển mô hình AI lớn của Pháp — vừa ký tuyên bố hợp tác chiến lược dài hạn nhằm phát triển các mô hình nền tảng phục vụ khám phá khoa học.

Trọng tâm của thỏa thuận là tham vọng xây dựng một Mô hình Vật lý Lớn (Large Physics Model) duy nhất — mô hình nền tảng đầu tiên dành riêng cho vật lý va chạm, mở ra hướng đi mới cho việc ứng dụng AI trong nghiên cứu khoa học cơ bản.

Lễ ký kết hợp tác giữa CERN và Mistral

Mô hình nền tảng đầu tiên cho vật lý va chạm

Mô hình này sẽ được huấn luyện trên hàng tỷ mô phỏng va chạm proton-proton tại Máy gia tốc hạt lớn LHC — cỗ máy gia tốc mạnh nhất thế giới. Nó được thiết kế để đảm nhận nhiều tác vụ cùng lúc: từ tái dựng các va chạm hạt, nhận diện hạt, đến phát hiện những tín hiệu bất thường và đánh giá thiết kế cho các thế hệ detector tương lai.

Thách thức cốt lõi mà mô hình hướng tới nằm ở cách phân tích dữ liệu va chạm tại LHC hiện nay. Quá trình tái dựng đang phụ thuộc vào một chuỗi thuật toán chuyên biệt, lần lượt chuyển đổi tín hiệu từ detector thành các hạt và đối tượng phục vụ phân tích vật lý.

Học máy đã đóng vai trò quan trọng trong quy trình này từ lâu, giúp cải thiện hiệu suất ở nhiều tác vụ riêng lẻ. Tuy nhiên, mô hình nền tảng mở ra tiềm năng học xuyên suốt toàn bộ chuỗi tái dựng và xử lý nhiều tác vụ trong cùng một mô hình duy nhất — bước tiến đáng kể so với cách tiếp cận manh mún hiện tại.

Quy mô dữ liệu khổng lồ tạo lợi thế đặc biệt

CERN đang nắm giữ một trong những kho dữ liệu khoa học lớn nhất thế giới, với khoảng một exabyte — tương đương một triệu terabyte — dữ liệu thí nghiệm từ LHC được lưu trữ đến nay.

Khối lượng này sẽ còn tăng mạnh: số lượng va chạm dự kiến tăng gấp mười lần khi HL-LHC (LHC công suất cao) đi vào vận hành khoảng năm 2030. Chính sự kết hợp giữa quy mô dữ liệu và độ chính xác khoa học đã tạo điều kiện lý tưởng để phát triển và kiểm thử AI.

"Vật lý năng lượng cao mang đến một môi trường độc đáo để phát triển và kiểm thử trí tuệ nhân tạo với độ chặt chẽ đặc biệt. Chúng tôi hợp tác với Mistral, một công ty AI hàng đầu châu Âu, để thúc đẩy các năng lực AI có thể phục vụ toàn bộ cộng đồng vật lý và được chia sẻ rộng rãi", bà Enrica Porcari, Giám đốc Công nghệ Thông tin của CERN, cho biết.

Kết hợp thế mạnh AI và khoa học cơ bản của châu Âu

Về phía Mistral, ông Johannes Brandstetter, Phó Chủ tịch phụ trách AI cho Kỹ thuật, nhấn mạnh: "Chúng tôi tự hào được hợp tác với CERN để khám phá những gì các mô hình AI quy mô lớn có thể mang lại cho sự phức tạp ngày càng tăng của vật lý hạt. Cùng nhau, chúng tôi có cơ hội đẩy xa giới hạn của vật lý năng lượng cao".

Sự hợp tác này kết hợp chuyên môn của CERN về vật lý cơ bản, dữ liệu khoa học và điện toán quy mô lớn với thế mạnh của Mistral trong huấn luyện mô hình AI lớn. Dù trọng tâm ban đầu là vật lý năng lượng cao, quan hệ đối tác này có tiềm năng đóng góp cho cộng đồng khoa học rộng lớn hơn.

Ý nghĩa đối với cộng đồng công nghệ

Đối với giới công nghệ, thương vụ này phản ánh xu hướng đáng chú ý: các mô hình nền tảng đang dần rời khỏi lĩnh vực ngôn ngữ để bước vào những miền chuyên biệt đòi hỏi độ chính xác cao. Việc huấn luyện trên hàng tỷ mô phỏng vật lý cũng đặt ra bài toán hạ tầng điện toán quy mô lớn — từ lưu trữ, xử lý phân tán đến tối ưu chi phí huấn luyện.

Với các kỹ sư và nhà nghiên cứu tại Việt Nam quan tâm đến AI khoa học, đây là ví dụ điển hình về cách dữ liệu chất lượng cao kết hợp với hạ tầng mạnh có thể tạo ra giá trị vượt xa các ứng dụng thương mại thông thường.

Bằng cách kết hợp tinh hoa châu Âu về AI và khoa học cơ bản, thỏa thuận giữa CERN và Mistral đánh dấu bước tiến hướng tới một thế hệ công cụ AI mới, đủ sức đối mặt với quy mô, độ chính xác và sự phức tạp của khoa học hiện đại — không chỉ ở châu Âu mà trên phạm vi toàn cầu.