Cha đẻ Ruby on Rails bị chỉ trích vì quảng bá Rust quá đà

David Heinemeier Hansson (DHH), người sáng tạo ra framework Ruby on Rails, vừa công bố một thử nghiệm trong đó các AI agent viết lại ứng dụng chat Campfire bằng ba ngôn ngữ Elixir, Go và Rust. Kết quả cho thấy Rust vượt trội rõ rệt, nhưng cộng đồng lập trình viên lập tức lên tiếng phản bác, cho rằng phép so sánh này thiếu công bằng và không đáng tin cậy.

Bối cảnh: khi AI agent ngồi viết code thay lập trình viên

Tại sự kiện Rails World 2026 diễn ra hồi tháng trước, DHH có bài phát biểu đầy lạc quan khi cho rằng AI gần như đã loại bỏ nhu cầu lập trình viên phải tự tay viết code. Đến Chủ nhật vừa qua, ông đăng bài chia sẻ một thử nghiệm cá nhân: dùng các AI agent tiên tiến nhất để viết lại và tối ưu ứng dụng chat nhóm Campfire của công ty mình bằng ba ngôn ngữ Elixir, Go và Rust, sau đó so sánh hiệu năng với bản Ruby on Rails gốc.

Theo DHH, mỗi bản viết lại chỉ mất vài giờ vì mã nguồn gốc viết bằng Ruby khá gọn nhẹ. Ông không tiết lộ đã dùng dịch vụ AI nào cho các bản viết lại này.

Kết quả gây tranh cãi

Bài đăng kèm biểu đồ của DHH đã thu hút hơn 900.000 lượt xem. Biểu đồ cho thấy bản Rust vượt trội so với các ngôn ngữ còn lại trên cả năm tác vụ, bao gồm tìm kiếm và gửi tin nhắn. Cụ thể, khi phục vụ một "room page":

• Rust: 36.260 yêu cầu mỗi giây
• Go: 3.860 yêu cầu mỗi giây
• Elixir: 722 yêu cầu mỗi giây
• Ruby on Rails: chỉ 241 yêu cầu mỗi giây

Với DHH, kết luận khá rõ ràng: viết lại ứng dụng bằng Rust, hoặc tốt hơn nữa là để AI agent làm việc đó, có thể mang lại cải thiện hiệu năng đáng kể. Ông thừa nhận Rust biên dịch chậm và khó viết, khó đọc, nhưng cho rằng khi AI agent viết và kiểm chứng code, lập trình viên cần thích nghi với "thực tế mới".

"Bạn thực sự phải vùi đầu vào cát nếu không thấy rằng khi agent viết code và xác thực kết quả, chúng ta cần điều chỉnh theo một thực tế mới." — DHH viết.

Làn sóng phản bác từ cộng đồng

Kết quả thử nghiệm nhanh chóng vấp phải sự hoài nghi, chỉ trích và cả chế giễu, đặc biệt trên X (Twitter). Jaana Dogan, kỹ sư nổi tiếng của Google, bình luận:

"Điều khiến tôi lo lắng về tương lai của lập trình là bạn nhìn thấy điều này mà không lập tức nhận ra chắc chắn có gì đó sai với kết quả, hoặc với thứ bạn thực sự đo lường."

Nhiều người chỉ ra rằng DHH dường như đã tối ưu kỹ bản Rust nhưng không làm điều tương tự với các ngôn ngữ khác. Một người ủng hộ Elixir gọi bản triển khai của DHH là "ngớ ngẩn", trong khi một số người khác viết lại code Elixir và cho thấy hiệu năng có thể sánh ngang, thậm chí vượt Rust trong một số tác vụ.

Các lập trình viên Go cũng không hài lòng, cho rằng phép đo không công bằng vì bản Rust được đầu tư nhiều thời gian tinh chỉnh hơn hẳn. Một người quan sát trên X nhận xét:

"Bạn không đo hiệu năng ngôn ngữ, bạn đang đo mức độ chăm chút mà mỗi bản chuyển đổi nhận được."

DHH tỏ ra ngạc nhiên khi nhiều người cho rằng một ngôn ngữ bậc cao như Elixir hay Ruby có thể cạnh tranh với Rust. Ông cũng lưu ý rằng "không có điểm cộng nào cho Elixir nếu các agent tiên tiến không tìm ra được công tắc 'chạy nhanh' kỳ diệu".

Bài học cho lập trình viên Việt Nam

Sự việc này không phủ nhận giá trị của việc dùng AI agent để hỗ trợ viết code, vốn đang là xu hướng mạnh mẽ trong giới phát triển phần mềm toàn cầu. Tuy nhiên, nó là lời nhắc nhở quan trọng với các kỹ sư Việt Nam đang tò mò về Rust hay các ngôn ngữ hiệu năng cao:

• Benchmark cần công bằng: Khi so sánh ngôn ngữ hay công nghệ, phải đảm bảo mức độ tối ưu tương đương giữa các bên.
• AI agent không thay thế được đánh giá kỹ thuật: Bỏ qua bước kiểm chứng thủ công sẽ khiến nhiều tiềm năng cải thiện bị bỏ phí.
• Chọn ngôn ngữ theo bối cảnh: Tốc độ thực thi không phải tiêu chí duy nhất; năng suất và trải nghiệm lập trình viên vẫn rất quan trọng với các dự án vừa và nhỏ.

Sự việc cũng phản ánh một xu hướng đang lan rộng: nhiều dự án lớn như runtime Copilot của Microsoft, trình cài đặt pnpm và toolchain Bun đều đã được viết lại bằng Rust. Với các đội ngũ phát triển tại Việt Nam, đây là thời điểm phù hợp để tìm hiểu Rust và các AI agent hỗ trợ lập trình — nhưng nên làm với tinh thần tỉnh táo và khả năng đánh giá độc lập, thay vì tin ngay vào những con số gây ấn tượng trên mạng xã hội.