Character.ai phá sản: Khi kinh tế học của AI không còn hoạt động

Hồ sơ phá sản của Character.ai vừa được công bố đã phơi bày một sự thật phũ phàng: các sản phẩm AI tạo sinh có thể rất hấp dẫn người dùng nhưng lại ngốn tiền khủng khiếp. Công ty chi hàng chục triệu USD mỗi tháng cho hạ tầng tính toán trong khi doanh thu đỉnh điểm chỉ đạt vài triệu USD.

Đây được xem là một trong những quả domino đầu tiên đổ xuống trong bong bóng AI đã được giới phân tích dự báo từ lâu.

Con số biết nói

Theo bản khai có tuyên thệ của CEO Colin Adams nộp tại tòa án phá sản, Character.ai đã chi 13,8 triệu USD mỗi tháng cho hạ tầng tính toán AI trong năm 2024. Sang năm 2025, con số này giảm xuống còn 10 triệu USD mỗi tháng.

Minh họa về chi phí vận hành AI

Trong khi đó, doanh thu từ thuê bao của công ty đạt đỉnh 2,8 triệu USD mỗi tháng, có thời điểm còn chưa tới 1 triệu USD. Tính cả quảng cáo và các nguồn khác, tổng doanh thu cao nhất cũng chỉ đạt 5,3 triệu USD mỗi tháng.

Chỉ riêng từ tháng 1 đến tháng 8 năm 2026, Character.ai đã chi 56,1 triệu USD cho chi phí tính toán. Đến tháng 8, công ty vẫn đang lỗ khoảng 8-9 triệu USD mỗi tháng — con số mà chính công ty thừa nhận là đã cải thiện đáng kể so với năm trước.

"Công nghệ ấn tượng của Character rất tốn kém để vận hành. Ở mọi thời điểm, Character đều vật lộn với khả năng sinh lời và chi phí vận hành luôn ở mức cao."

Bài toán không có lời giải

Trong cùng tám tháng đó, công ty chi 19,7 triệu USD cho lương và phúc lợi nhân viên. Nhiều nhân sự đã nghỉ việc vì "bắt đầu đặt câu hỏi về khả năng tồn tại lâu dài của Character".

Để cắt giảm chi phí, ban lãnh đạo đã thực hiện một loạt biện pháp: chuyển khối lượng suy luận (inference) sang GPU giá rẻ hơn, dùng các mô hình mã nguồn mở được tinh chỉnh thay vì tự phát triển mô hình nền tảng, cắt giảm nhân sự, và nhồi quảng cáo vào các cuộc trò chuyện.

Biểu đồ chi phí AI

Chính CEO Adams cũng thừa nhận trong hồ sơ phá sản rằng chiến lược "làm hỏng sản phẩm" (enshittification) này là có chủ đích. Đến giữa năm 2025, Character.ai ra mắt quảng cáo trong ứng dụng; đầu năm 2026, công ty bổ sung tính năng mua hàng trong ứng dụng.

Vấn đề pháp lý và cạnh tranh

Character.ai từng được định giá 1 tỷ USD vào năm 2023 sau vòng gọi vốn 150 triệu USD do a16z dẫn dắt. Công ty nổi tiếng trong mảng chatbot bạn đồng hành AI nhưng cũng vướng không ít rắc rối pháp lý.

Công ty bị gia đình một người dùng kiện sau khi người này tự tử sau khi trò chuyện với chatbot của Character.ai. Các cơ quan quản lý cũng nhắm vào công ty vì sản phẩm phổ biến với trẻ em, thúc đẩy yêu cầu về công nghệ xác minh độ tuổi.

Disney được cho là đã đề nghị trả Character.ai 20 triệu USD để cấp phép một số tài sản trí tuệ. Trước đó, Disney từng gửi thư yêu cầu chấm dứt việc sử dụng các nhân vật có bản quyền mà không xin phép.

Tuy nhiên, chính Character.ai thừa nhận rằng dù không có các vấn đề pháp lý, mô hình kinh doanh của họ vẫn hoàn toàn không bền vững.

Điều này nói lên điều gì về ngành AI?

Điểm mấu chốt là không có gì trong hồ sơ phá sản của Character.ai là duy nhất. Nhiều công ty AI khác cũng đang đốt tiền khủng khiếp cho hạ tầng tính toán mà không có mô hình doanh thu đủ sức gánh vác.

Sự khác biệt nằm ở chỗ: những ông lớn như OpenAI, Anthropic, Meta và Google liên tục nhận được các đợt bơm vốn mới, hoặc trong trường hợp Meta và Google, có thể bù lỗ cho sản phẩm AI bằng doanh thu khổng lồ từ mảng quảng cáo.

Ảnh minh họa về bong bóng AI

Với người dùng Việt Nam, đây là lời cảnh tỉnh cho các startup AI trong nước: việc xây dựng sản phẩm AI tạo sinh rất tốn kém, và nếu không có chiến lược tối ưu chi phí hạ tầng ngay từ đầu, con đường dẫn đến thất bại sẽ rất ngắn.

Khi các mô hình tiên tiến của những ông lớn ngày càng tốt hơn và có ít rào cản hơn, chúng sẽ tiếp tục ăn mòn tệp người dùng của các sản phẩm chuyên biệt như Character.ai. Phần lớn những gì bạn có thể làm trên Character.ai đều có thể thực hiện trên ChatGPT hoặc Meta Muse.

Character.ai cho biết trên blog rằng nền tảng vẫn tiếp tục hoạt động trong quá trình phá sản: "Nền tảng Character.ai vẫn đang chạy và bạn có thể tiếp tục truy cập mọi dịch vụ vào lúc này. Chúng tôi đang tập trung tìm con đường tốt nhất phía trước cho nền tảng và cộng đồng của mình."

Câu hỏi đặt ra là liệu các ông lớn AI có quá lớn để sụp đổ hay không. Nhưng vụ phá sản của Character.ai đã cho thấy rõ một điều: đường băng cho các tay chơi hạng hai đã kết thúc.