Tác giả phản bác quan điểm 'bong bóng AI' sắp vỡ

Tác giả phản bác quan điểm "bong bóng AI" sắp vỡ

Một bài phân tích mới đăng trên cộng đồng Hacker News đang gây chú ý khi đưa ra góc nhìn trái chiều với niềm tin phổ biến rằng ngành AI đang là một bong bóng tài chính sắp nổ tung. Tác giả cho rằng dựa trên các con số thực tế về chi phí, doanh thu và định giá, ngành AI không giống bất kỳ bong bóng nào từng thấy trước đây.

Chi phí khổng lồ, nhưng phần lớn là đầu tư một lần

Bài viết thừa nhận các công ty AI đang chi tiêu ở mức chưa từng có. Các khoản nợ và cam kết chi tiêu được xử lý qua những cấu trúc tài chính phức tạp, khiến việc xác định chính xác chi phí thực tế trở nên khó khăn. Theo ước tính, ngành này đã cam kết chi ít nhất 3.000 tỷ USD và đã thực chi khoảng 1.900 tỷ USD, nâng tổng chi phí lên khoảng 5.000 tỷ USD.

Tuy nhiên, tác giả lập luận rằng không có lý do gì mức chi tiêu này phải được duy trì mãi. Phần lớn tiền được đổ vào việc triển khai các trung tâm dữ liệu (data center) để vận hành AI — đây là các khoản mua sắm một lần, không phải chi phí vận hành thường xuyên. Khi hạ tầng hoàn thiện, chi tiêu của ngành sẽ giảm mạnh.

Ngoài hạ tầng, chi phí vận hành AI không quá cao. Hồ sơ S-1 của Anthropic cho thấy công ty này thu về 2,08 USD cho mỗi 1 USD chi cho năng lực tính toán (compute). Nói cách khác, nếu bỏ qua chi phí xây dựng hạ tầng, AI mang lại lợi nhuận rất tốt.

Doanh thu có thể còn tăng rất mạnh

Theo hồ sơ S-1, doanh thu của Anthropic tăng từ 41 triệu USD năm 2023, 386 triệu USD năm 2024, 4,585 tỷ USD năm 2025 và 16,3 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2026. Đây là mức tăng trưởng cực kỳ ấn tượng, và có thể các công ty AI lớn khác như OpenAI cũng ghi nhận xu hướng tương tự.

Tác giả cho rằng nhu cầu chưa được đáp ứng vẫn còn rất lớn. AI có thể tự động hóa phần giấy tờ cho luật sư và bác sĩ, giải phóng thời gian cho họ, trong khi xe tự hành đang dần trở thành hiện thực. Ngay cả khi AI không tiến bộ thêm, mức độ sử dụng vẫn có khả năng tăng vọt.

Không có "hào bảo vệ" không đồng nghĩa với thua lỗ

Bài viết nhắc lại bản ghi nhớ nội bộ của Google năm 2023 mang tên "We Have No Moat, And Neither Does OpenAI", cho rằng không công ty nào có lợi thế bền vững trong phát triển AI. Tác giả so sánh tình huống này với "cuộc chiến bánh sandwich gà" giữa các chuỗi nhà hàng: không ai có lợi thế lâu dài, nhưng tất cả vẫn thu lợi nhuận cao.

Thực tế, người dùng phổ thông hiếm khi tự chạy mô hình cục bộ vì tốn công và chi phí. Họ có xu hướng gắn bó với một sản phẩm quen thuộc, và các doanh nghiệp lớn khi đã tích hợp AI vào vận hành thì việc chuyển đổi cũng không hề miễn phí.

Vẫn còn dư địa huy động vốn

Về rủi ro cạn vốn, tác giả cho rằng còn quá sớm để lo ngại khi phần lớn các công ty AI chưa lên sàn. Khi SpaceX phát hành cổ phiếu lần đầu, công ty này đã huy động được hơn 80 tỷ USD. Những công ty đã phát hành trái phiếu như Alphabet và Meta đều có xếp hạng tín nhiệm tốt, và khi đã có lợi nhuận, họ có thể dùng chính lợi nhuận đó để tài trợ tăng trưởng.

Ngành AI không giống bong bóng nào trước đây

Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở định giá. Alphabet, Meta và NVIDIA đều chứng kiến vốn hóa tăng vọt, nhưng tỷ lệ giá trên lợi nhuận (P/E) vẫn ổn định ở mức trên dưới 20. Thời bong bóng dot-com, phần lớn là các công ty chưa có lãi hoặc có P/E hàng trăm.

Dữ liệu cũng cho thấy doanh thu tăng không chỉ đến từ việc cho thuê hạ tầng tính toán. Với Alphabet, doanh thu mảng Google Services tăng 37,8 tỷ USD (tương đương 12%), trong khi Google Cloud tăng 15,5 tỷ USD (36%). Như vậy, dù hưởng lợi từ cho thuê trung tâm dữ liệu, đây không phải lý do chính khiến lợi nhuận của họ tăng mạnh. Meta không cho thuê hạ tầng nhưng doanh thu vẫn tăng thêm khoảng 30 tỷ USD từ 2024 đến 2025, và thêm 30 tỷ USD từ 2023 đến 2024.

Rủi ro vẫn hiện hữu

Tác giả không phủ nhận hoàn toàn rủi ro. Phản ứng của công chúng đối với các trung tâm dữ liệu có thể cản trở việc mở rộng hạ tầng. Các rào cản pháp lý có thể khiến việc phát triển và triển khai mô hình mới khó khăn hơn. Nguy cơ một tác nhân AI tự động gây tổn hại nghiêm trọng, khiến nhu cầu của công chúng sụt giảm, cũng là điều đáng lo. Và việc các công ty sử dụng những cách thức ngày càng phức tạp để tài trợ đầu tư hạ tầng vẫn là một canh bạc có thể phản tác dụng nếu tăng trưởng doanh thu đột ngột chậm lại.

Góc nhìn

Với các kỹ sư và doanh nghiệp công nghệ Việt Nam, bài phân tích này gợi ý rằng nên tách bạch hai câu hỏi: ngành AI có đang được định giá quá cao, và bản thân công nghệ AI có hữu ích hay không. Dù kịch bản tài chính diễn ra thế nào, hạ tầng và mô hình AI đã được xây dựng sẽ còn tiếp tục được sử dụng, giống như hạ tầng internet vẫn tồn tại sau khi bong bóng dot-com vỡ.

Điều đó có nghĩa là việc đầu tư vào kỹ năng và quy trình ứng dụng AI vẫn là hướng đi hợp lý, nhưng nên thận trọng với những cam kết dài hạn phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất. Khi các công ty lớn đều phải cạnh tranh liên tục mà không có lợi thế bền vững, người dùng doanh nghiệp có nhiều lựa chọn hơn — và chi phí chuyển đổi trở thành yếu tố cần cân nhắc ngay từ khi ký hợp đồng.