Chia tay Google Play: Ứng dụng Conversations chính thức miễn phí

Sau hơn 12 năm gắn bó, lập trình viên Daniel Gultsch đã quyết định chấm dứt sự phụ thuộc vào Google Play Store và phát hành Conversations — ứng dụng nhắn tin tức thời liên bang (federated) cho Android — hoàn toàn miễn phí. Câu chuyện của anh phản ánh mối quan hệ ngày càng căng thẳng giữa các nhà phát triển độc lập và những "gã khổng lồ" kiểm soát cửa hàng ứng dụng.

Theo bài viết trên blog cá nhân, Gultsch bắt đầu phát triển Conversations từ tháng 1 năm 2014 trong ký túc xá sinh viên, như một dự án mã nguồn mở nhằm "giải quyết nhu cầu của chính mình". Chỉ vài tuần sau, anh đã dùng nó làm phương tiện liên lạc chính với bạn bè. Khi phát hành công khai vào ngày 24 tháng 3 năm 2014, anh quyết định thử sức biến dự án thành một mô hình kinh doanh.

Biểu đồ doanh thu của Conversations qua các năm

Mô hình kinh doanh độc đáo thời kỳ đầu

Mô hình của Gultsch khá đặc biệt vào năm 2014: mã nguồn được công khai miễn phí, nhưng người dùng phải trả tiền để mua bản biên dịch sẵn trên Google Play. Đây là cách anh duy trì thu nhập mà vẫn giữ tinh thần mã nguồn mở.

Trong nhiều năm, các nguồn thu nhập của anh thay đổi liên tục:

• Phát triển theo yêu cầu: Các công ty trả tiền để có tính năng riêng hoặc đưa vào bản chính thức.
• Tư vấn và thiết lập máy chủ: Hỗ trợ kỹ thuật về nhắn tin và bảo mật.
• Các khoản tài trợ: Từ NLnet và Ủy ban châu Âu, đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Tuy nhiên, một nguồn thu ổn định đáng ngạc nhiên vẫn luôn là doanh thu từ Google Play. Gultsch từng nói rằng số tiền đó "trả tiền thuê nhà" cho anh — một sự đảm bảo quý giá đối với bất kỳ freelancer nào.

Mối quan hệ độc hại với Google

Gultsch không hề che giấu sự bất mãn của mình với Google. Anh liệt kê hàng loạt vấn đề:

• Các bản cập nhật ứng dụng bị từ chối vô số lần với lý do "không thể hiểu nổi".
• Conversations từng bị xóa khỏi Play Store hai lần.
• Có lần Google cáo buộc anh tải lên danh bạ người dùng — điều hoàn toàn sai sự thật.
• Thời gian xét duyệt ngày càng kéo dài, hiện tại anh đã chờ 14 ngày cho một bản cập nhật.

"Khi internet của tôi hỏng, có người đến nhà sửa. Khi laptop hỏng, có người đến nhà sửa. Khi Google làm hỏng mọi thứ, tôi chẳng thể làm gì cả."

Điều khiến Gultsch bức xúc nhất là Google không phân biệt giữa bản cập nhật tính năng và bản cập nhật bảo mật. Việc trì hoãn các bản vá bảo mật vài ngày hoặc vài tuần là điều "cực kỳ nguy hiểm". Anh cho rằng một phần nguyên nhân là do làn sóng ứng dụng do AI tạo ra tràn ngập cửa hàng — vấn đề mà chính Google góp phần tạo nên.

Chi phí và sự phụ thuộc kinh tế

Google thu 15% hoa hồng trên mỗi giao dịch mua ứng dụng. Với Gultsch, điều này đồng nghĩa anh trả cho Google hơn 1.000 Euro mỗi năm — gấp 1,5 lần chi phí internet và tương đương chi phí khấu hao một chiếc laptop dùng trong 3-4 năm.

Đổi lại, anh nhận được gì? Theo lời anh: không có gì ngoài sự thất vọng. "Số tiền đó rõ ràng không cho tôi đặc quyền được nói chuyện với một con người thật trong năm phút mỗi năm."

F-Droid trở thành kênh phân phối chính

Conversations đã có mặt trên F-Droid từ lâu, nhưng ban đầu Gultsch không quảng bá lựa chọn miễn phí này vì muốn hướng người dùng đến phiên bản trả phí. Khi quan điểm của anh về Google thay đổi, anh bắt đầu liên kết đến F-Droid từ trang chủ.

Hiện tại, F-Droid đã trở thành phương thức phân phối chính. Đáng chú ý, gói APK trên F-Droid được xây dựng tái lập (reproducible build) và ký bằng khóa cá nhân của chính Gultsch — một tiêu chuẩn vàng về bảo mật và minh bạch trong thế giới mã nguồn mở.

Tương lai không còn Google

Gultsch cho biết anh hiện có nguồn tài trợ ổn định đến hết năm 2029, chủ yếu qua các khoản tài trợ từ NLnet và Ủy ban châu Âu, đồng thời tin rằng sẽ có thêm cơ hội tài trợ trong tương lai.

"Thật may là tôi không còn phụ thuộc kinh tế vào doanh thu từ Google Play nữa. Google không xứng đáng có tôi và tiền của tôi. Tôi xong rồi. Kệ xác những kẻ gác cổng."

Câu chuyện của Gultsch là lời nhắc nhở về quyền lực của các "kẻ gác cổng" (gatekeepers) trong hệ sinh thái ứng dụng di động. Đối với các nhà phát triển độc lập và cộng đồng mã nguồn mở, việc đa dạng hóa kênh phân phối — như F-Droid, APK trực tiếp hoặc các cửa hàng thay thế — không chỉ là lựa chọn kỹ thuật, mà còn là vấn đề sống còn về quyền tự chủ và sự bền vững.